Σημείωση: Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Οι σύνδεσμοι οδηγούν στις σελίδες προϊόντων του site μας και οι παραγγελίες γίνονται στο επίσημο κατάστημα της LR.
Τα πεπτίδια κολλαγόνου είναι μικρά κομμάτια της πρωτεΐνης κολλαγόνο, τα οποία προκύπτουν όταν το κολλαγόνο «κόβεται» με ένζυμα σε μια διαδικασία που λέγεται υδρόλυση. Γι’ αυτό το ίδιο προϊόν το βρίσκεις στις ετικέτες και ως υδρολυμένο κολλαγόνο. Διαλύεται εύκολα σε νερό και χυμό, και είναι η μορφή που χρησιμοποιείται στις περισσότερες κλινικές μελέτες για το δέρμα.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις τι ακριβώς συμβαίνει κατά την υδρόλυση, τι σημαίνει το μοριακό βάρος που αναγράφουν κάποιες συσκευασίες, τι έχουν εξετάσει οι ερευνητές και τι μπορείς ρεαλιστικά να περιμένεις από ένα συμπλήρωμα κολλαγόνου.
Με λίγα λόγια
- Τα πεπτίδια κολλαγόνου και το υδρολυμένο κολλαγόνο είναι στην πράξη το ίδιο πράγμα: κολλαγόνο σπασμένο σε μικρότερα τμήματα.
- Η υδρόλυση κάνει τη σκόνη να διαλύεται χωρίς να πήζει, όπως θα έκανε η ζελατίνη.
- Μια μετα-ανάλυση του 2023 με 26 τυχαιοποιημένες μελέτες και 1.721 συμμετέχοντες βρήκε καλύτερη ενυδάτωση και ελαστικότητα του δέρματος σε σχέση με το εικονικό σκεύασμα.
- Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πολλές μελέτες είναι μικρές και ότι χρειάζονται μεγαλύτερες και ανεξάρτητες έρευνες.
- Η βιταμίνη C συμμετέχει στο φυσιολογικό σχηματισμό του κολλαγόνου, γι’ αυτό η διατροφή μετράει όσο και το συμπλήρωμα.
Τι είναι το κολλαγόνο και γιατί το «σπάμε» σε πεπτίδια;
Το κολλαγόνο είναι η πιο άφθονη δομική πρωτεΐνη του σώματος. Βρίσκεται στο δέρμα, στους τένοντες, στους χόνδρους και στα οστά, και σχηματίζει ένα πλέγμα από ίνες που δίνει αντοχή στους ιστούς. Το μόριο του φυσικού κολλαγόνου είναι πολύ μεγάλο, αποτελείται από τρεις αλυσίδες αμινοξέων που τυλίγονται μεταξύ τους σαν σχοινί.
Όταν το κολλαγόνο από δέρμα, κόκαλα ή λέπια ψαριών βράσει, γίνεται ζελατίνη. Όταν η ζελατίνη επεξεργαστεί περαιτέρω με ένζυμα, οι μακριές αλυσίδες κόβονται σε μικρά κομμάτια λίγων αμινοξέων. Αυτά τα κομμάτια είναι τα πεπτίδια κολλαγόνου. Η διαφορά φαίνεται αμέσως στην κουζίνα: η ζελατίνη πήζει όταν κρυώσει, ενώ το υδρολυμένο κολλαγόνο μένει ρευστό και διαλύεται ακόμη και σε κρύο νερό.
Τι σημαίνει μοριακό βάρος στην ετικέτα;
Το μοριακό βάρος δείχνει πόσο μεγάλα είναι κατά μέσο όρο τα πεπτίδια και μετριέται σε dalton (Da). Το φυσικό κολλαγόνο έχει μοριακό βάρος εκατοντάδων χιλιάδων dalton, ενώ τα υδρολυμένα προϊόντα κινούνται συνήθως σε λίγες χιλιάδες. Κάποιοι παρασκευαστές προβάλλουν το «χαμηλό μοριακό βάρος» ως πλεονέκτημα, με το σκεπτικό ότι τα μικρότερα πεπτίδια απορροφώνται ευκολότερα.
Είναι λογικό σκεπτικό, όμως δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν με μικρότερο αριθμό είναι αυτόματα καλύτερο. Στο έντερο όλες οι πρωτεΐνες διασπώνται σε αμινοξέα και μικρά πεπτίδια, και η έρευνα δεν έχει δείξει ακόμη ένα «ιδανικό» μέγεθος. Αυτό που αξίζει να κοιτάξεις είναι αν η ετικέτα δηλώνει καθαρά την ποσότητα κολλαγόνου ανά δόση και την πηγή του.
| Μορφή | Τι είναι | Πώς συμπεριφέρεται |
|---|---|---|
| Φυσικό κολλαγόνο | Ολόκληρο μόριο, τρεις αλυσίδες | Δεν διαλύεται στο νερό |
| Ζελατίνη | Μερικώς διασπασμένο κολλαγόνο | Διαλύεται σε ζεστό νερό και πήζει όταν κρυώσει |
| Υδρολυμένο κολλαγόνο (πεπτίδια) | Μικρά τμήματα λίγων αμινοξέων | Διαλύεται και σε κρύο υγρό χωρίς να πήζει |
Αν θέλεις να μάθεις αναλυτικά τι γράφει μια συσκευασία, διάβασε τον οδηγό μας για το πώς διαλέγεις κολλαγόνο από την ετικέτα.
Από πού προέρχεται το υδρολυμένο κολλαγόνο;
Οι πιο συχνές πηγές είναι το βόειο κολλαγόνο, το χοιρινό και το θαλάσσιο, που παράγεται από δέρμα και λέπια ψαριών. Η πηγή έχει σημασία κυρίως για πρακτικούς λόγους. Όποιος έχει αλλεργία στα ψάρια πρέπει να αποφεύγει το θαλάσσιο κολλαγόνο, ενώ όποιος δεν τρώει χοιρινό θα ψάξει βόειο ή θαλάσσιο. Φυτικό κολλαγόνο δεν υπάρχει, γιατί τα φυτά δεν παράγουν αυτή την πρωτεΐνη. Τα προϊόντα που λέγονται «vegan κολλαγόνο» περιέχουν συνήθως αμινοξέα και βιταμίνες, όχι κολλαγόνο.
Η μετα-ανάλυση που αναφέραμε σημείωσε ότι το αποτέλεσμα στην ενυδάτωση διέφερε ανάλογα με την πηγή του κολλαγόνου και τη διάρκεια λήψης. Αυτό δείχνει ότι δεν συμπεριφέρονται όλα τα προϊόντα το ίδιο και ότι τα αποτελέσματα μιας μελέτης δεν μεταφέρονται αυτούσια σε κάθε συσκευασία του ραφιού.
Τι έχουν εξετάσει οι κλινικές μελέτες για το δέρμα;
Οι μελέτες για τα πεπτίδια κολλαγόνου μετρούν κυρίως τρεις παραμέτρους του δέρματος: την ενυδάτωση, την ελαστικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, το βάθος των λεπτών γραμμών. Οι συμμετέχοντες είναι συνήθως γυναίκες μέσης ηλικίας, που παίρνουν μερικά γραμμάρια κολλαγόνου την ημέρα για περίπου δύο έως τρεις μήνες.
Η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2023 στο περιοδικό Nutrients συγκέντρωσε 26 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες με 1.721 άτομα. Οι συγγραφείς βρήκαν ότι το υδρολυμένο κολλαγόνο βελτίωσε την ενυδάτωση και την ελαστικότητα του δέρματος σε σύγκριση με το εικονικό σκεύασμα. Ταυτόχρονα εντόπισαν αρκετές πηγές μεροληψίας στις μελέτες και ζήτησαν μεγαλύτερες έρευνες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.
Μια πιο πρόσφατη ανασκόπηση του 2024, που εξέτασε 31 δημοσιεύσεις, κατέληξε σε παρόμοιο θετικό συμπέρασμα, αλλά βασίστηκε μόνο σε αναζήτηση στο PubMed. Με απλά λόγια, τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά, όμως δεν είναι τόσο ισχυρά όσο υπονοούν πολλές διαφημίσεις.
Γιατί δεν βλέπεις υποσχέσεις για ρυτίδες στις ετικέτες;
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση κάθε ισχυρισμός υγείας για ένα τρόφιμο ή συμπλήρωμα πρέπει να έχει αξιολογηθεί από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και να έχει εγκριθεί από την Επιτροπή. Για το κολλαγόνο ως συστατικό δεν υπάρχει τέτοιος εγκεκριμένος ισχυρισμός. Γι’ αυτό οι σοβαρές εταιρείες περιγράφουν τη σύνθεση του προϊόντος και αναφέρουν μόνο ισχυρισμούς για βιταμίνες ή μέταλλα που περιέχει σε επαρκή ποσότητα.
Ένας τέτοιος εγκεκριμένος ισχυρισμός αφορά τη βιταμίνη C: η βιταμίνη C συμβάλλει στο φυσιολογικό σχηματισμό του κολλαγόνου για τη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος. Ο οργανισμός φτιάχνει μόνος του το κολλαγόνο του, και η βιταμίνη C είναι απαραίτητη σε αυτή τη διαδικασία. Γι’ αυτό τα φρούτα, τα λαχανικά και μια ποικίλη διατροφή είναι η βάση, πριν από οποιοδήποτε συμπλήρωμα. Περισσότερα για τις πηγές της θα βρεις στο άρθρο μας πόση βιταμίνη C χρειάζεσαι και από πού.
Πώς λαμβάνεται το υδρολυμένο κολλαγόνο στην πράξη;
Το κολλαγόνο κυκλοφορεί ως σκόνη, ως πόσιμο υγρό σε φιαλίδια και σε κάψουλες. Οι κάψουλες χωρούν μικρή ποσότητα, οπότε χρειάζονται πολλές για να φτάσεις τα γραμμάρια που χρησιμοποιούν οι μελέτες. Η σκόνη και τα πόσιμα σκευάσματα δίνουν μεγαλύτερη ποσότητα σε μία δόση. Η ώρα της ημέρας δεν φαίνεται να παίζει ρόλο. Αυτό που μετράει είναι να το παίρνεις σταθερά και για αρκετές εβδομάδες, όπως ορίζει η ετικέτα.
Αν προτιμάς κάτι έτοιμο, το πόσιμο κολλαγόνο 5in1 Beauty Elixir της LR είναι έτοιμο υγρό σκεύασμα, άρα δεν χρειάζεται να μετράς και να ανακατεύεις σκόνη. Τη σύνθεση και τη συνιστώμενη δόση θα τις βρεις στη σελίδα του προϊόντος. Για τη σύγκριση των μορφών υπάρχει και ξεχωριστός οδηγός, πόσιμο κολλαγόνο ή σε σκόνη.
Αν σε ενδιαφέρει ένα έτοιμο πόσιμο σκεύασμα, μπορείς να δεις το προϊόν εδώ:
Είναι ασφαλή τα πεπτίδια κολλαγόνου;
Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες το κολλαγόνο είναι μια πρωτεΐνη τροφίμων και γίνεται καλά ανεκτό. Μερικοί άνθρωποι αναφέρουν αίσθημα βάρους στο στομάχι ή μια ελαφριά δυσάρεστη γεύση. Χρειάζεται προσοχή σε τρεις περιπτώσεις. Η πρώτη είναι η αλλεργία σε ψάρια ή αυγά, αν το προϊόν προέρχεται από αυτές τις πηγές. Η δεύτερη είναι η δίαιτα με περιορισμό πρωτεΐνης, που κάποιες φορές ορίζει ο γιατρός. Η τρίτη είναι η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός, όπου κάθε συμπλήρωμα καλό είναι να συζητιέται πρώτα με τον γιατρό.
Πρόσεξε επίσης τη συνολική σύνθεση. Πολλά πόσιμα σκευάσματα περιέχουν και βιταμίνες, υαλουρονικό οξύ ή φυτικά εκχυλίσματα. Αν ήδη παίρνεις πολυβιταμίνη, λογάριασε τις ποσότητες μαζί, ώστε να μην ξεπερνάς τα ανώτατα όρια.
Πότε να μιλήσεις με γιατρό;
Ένα συμπλήρωμα κολλαγόνου δεν είναι λύση για προβλήματα υγείας. Μίλησε με γιατρό ή φαρμακοποιό αν παίρνεις φάρμακα σε μόνιμη βάση, αν έχεις νεφρική νόσο ή σου έχει συστηθεί περιορισμός πρωτεΐνης, αν είσαι έγκυος ή θηλάζεις, ή αν παρατηρήσεις εξάνθημα ή πρήξιμο μετά τη λήψη. Αν το δέρμα σου άλλαξε ξαφνικά, έγινε πολύ ξηρό ή εμφάνισε κηλίδες που δεν περνούν, ο δερματολόγος είναι ο σωστός άνθρωπος, όχι το ράφι με τα συμπληρώματα.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι το ίδιο τα πεπτίδια κολλαγόνου και το υδρολυμένο κολλαγόνο;
Ναι, στην πράξη οι δύο όροι περιγράφουν το ίδιο προϊόν. Το υδρολυμένο κολλαγόνο αποτελείται από πεπτίδια, δηλαδή μικρά τμήματα της αρχικής πρωτεΐνης. Κάποιοι κατασκευαστές χρησιμοποιούν και τον όρο «κολλαγόνο τύπου πεπτιδίων».
Πόσο καιρό πρέπει να παίρνω κολλαγόνο για να δω διαφορά;
Οι περισσότερες μελέτες διαρκούν περίπου 8 έως 12 εβδομάδες, γιατί το δέρμα ανανεώνεται αργά. Μία ή δύο εβδομάδες είναι πολύ λίγος χρόνος για να κρίνεις. Το αποτέλεσμα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Μπορώ να ανακατέψω τη σκόνη κολλαγόνου με ζεστό καφέ;
Ναι, το υδρολυμένο κολλαγόνο διαλύεται και σε ζεστά ροφήματα. Η σύντομη θέρμανση στο φλιτζάνι δεν το αλλοιώνει ουσιαστικά, αφού έχει ήδη υποστεί επεξεργασία στην παραγωγή.
Χρειάζομαι κολλαγόνο αν τρώω αρκετή πρωτεΐνη;
Ο οργανισμός φτιάχνει κολλαγόνο από τα αμινοξέα που παίρνει από όλες τις πρωτεΐνες της διατροφής, με τη βοήθεια της βιταμίνης C. Ένα συμπλήρωμα είναι επιλογή και όχι ανάγκη. Αν το δοκιμάσεις, δώσε του τον χρόνο που χρησιμοποιούν οι μελέτες.
Υπάρχει κολλαγόνο για χορτοφάγους;
Όχι, γιατί το κολλαγόνο προέρχεται μόνο από ζώα και ψάρια. Τα προϊόντα που πωλούνται ως «vegan κολλαγόνο» περιέχουν συνήθως αμινοξέα και βιταμίνες που χρειάζεται ο οργανισμός για να φτιάξει το δικό του.
Πηγές
- Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis, Nutrients, 2023
- Marzec W. Z. και συν., The Effects of Oral Collagen Supplementation on Skin Aging, Quality in Sport, 2024
- EFSA, Ισχυρισμοί υγείας (Health claims)
- Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012, κατάλογος επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας (EUR-Lex)
Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.