Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Οι σύνδεσμοι προϊόντων οδηγούν στις σελίδες μας, ενώ οι παραγγελίες γίνονται στο επίσημο κατάστημα της LR.
Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν λαμβάνονται σε επαρκή ποσότητα, προσφέρουν όφελος στην υγεία του ανθρώπου που τους καταναλώνει. Αυτός είναι ο ορισμός που διατύπωσαν ο FAO και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και που επιβεβαίωσε το 2014 η Διεθνής Επιστημονική Ένωση για τα Προβιοτικά και τα Πρεβιοτικά (ISAPP). Τα πιο γνωστά προβιοτικά είναι βακτήρια των οικογενειών Lactobacillus και Bifidobacterium, καθώς και η ζύμη Saccharomyces boulardii.
Σε αυτό το άρθρο θα δεις τι σημαίνει στέλεχος και τι σημαίνουν οι μονάδες CFU στην ετικέτα, ποια ελληνικά τρόφιμα περιέχουν ζωντανές καλλιέργειες, γιατί στην ΕΕ δεν επιτρέπεται να γράφεται κανένα όφελος υγείας για τα προβιοτικά και πότε χρειάζεται να μιλήσεις με γιατρό.
Με λίγα λόγια
- Προβιοτικά λέγονται μόνο οι ζωντανοί μικροοργανισμοί που έχουν μελετηθεί και έχουν δείξει όφελος σε επαρκή ποσότητα.
- Η δράση ενός προβιοτικού εξαρτάται από το συγκεκριμένο στέλεχος και όχι μόνο από το είδος του βακτηρίου.
- Το γιαούρτι και το κεφίρ με ζωντανές καλλιέργειες είναι οι πιο συνηθισμένες ελληνικές πηγές ζωντανών βακτηρίων.
- Στην ΕΕ δεν υπάρχει κανένας εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για τα προβιοτικά.
- Όσοι έχουν σοβαρό πρόβλημα υγείας ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό ρωτούν τον γιατρό τους πριν πάρουν προβιοτικά.
Τι είναι τα προβιοτικά με απλά λόγια;
Στο έντερό μας ζουν τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί, που όλοι μαζί ονομάζονται μικροβίωμα ή εντερική χλωρίδα. Τα προβιοτικά είναι μικροοργανισμοί που παίρνουμε από έξω, μέσα από τρόφιμα ή συμπληρώματα, και που έχουν μελετηθεί για κάποιο όφελος. Ο ορισμός του FAO και του ΠΟΥ έχει τρία στοιχεία: οι μικροοργανισμοί πρέπει να είναι ζωντανοί, να λαμβάνονται σε επαρκή ποσότητα και να έχουν αποδεδειγμένο όφελος.
Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι κάθε τρόφιμο που έχει υποστεί ζύμωση προβιοτικό. Ένα τρόφιμο μπορεί να περιέχει ζωντανά βακτήρια, χωρίς αυτά να έχουν μελετηθεί για κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Οι ειδικοί της ISAPP προτείνουν γι’ αυτό να μιλάμε για «τρόφιμα με ζωντανές καλλιέργειες» και να κρατάμε τον όρο «προβιοτικό» για τα στελέχη που έχουν πραγματικά ερευνηθεί.
Πώς λειτουργούν τα προβιοτικά;
Η έρευνα εξετάζει διάφορους μηχανισμούς. Τα προβιοτικά βακτήρια ζυμώνουν ορισμένες φυτικές ίνες και παράγουν οξέα, όπως το γαλακτικό οξύ, που αλλάζουν το περιβάλλον του εντέρου. Επίσης ανταγωνίζονται άλλους μικροοργανισμούς για χώρο και τροφή και αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του εντερικού τοιχώματος.
Τα περισσότερα προβιοτικά δεν εγκαθίστανται μόνιμα στο έντερο. Περνούν από αυτό για όσο διάστημα τα καταναλώνεις και σιγά σιγά αποβάλλονται όταν σταματήσεις. Για αυτό οι μελέτες τα εξετάζουν συνήθως με καθημερινή λήψη για αρκετές εβδομάδες. Για τη σχέση τους με την καθημερινή λειτουργία του εντέρου, δες το άρθρο μας για τα προβιοτικά και το έντερο.
Τι σημαίνουν το στέλεχος και τα CFU στην ετικέτα;
Ένα προβιοτικό περιγράφεται με τρία ονόματα: το γένος, το είδος και το στέλεχος. Για παράδειγμα, στο όνομα «Lacticaseibacillus rhamnosus GG» το γένος είναι Lacticaseibacillus, το είδος rhamnosus και το στέλεχος GG. Το 2020 οι επιστήμονες χώρισαν το παλιό γένος Lactobacillus σε πολλά νέα γένη, γι’ αυτό σε νεότερες ετικέτες θα δεις ονόματα που ίσως δεν αναγνωρίζεις.
Το στέλεχος έχει σημασία, γιατί δύο στελέχη του ίδιου είδους μπορεί να συμπεριφέρονται εντελώς διαφορετικά. Ένα αποτέλεσμα που βρέθηκε σε μελέτη για ένα στέλεχος δεν ισχύει αυτόματα για ένα άλλο. Τα CFU, δηλαδή μονάδες σχηματισμού αποικιών, δείχνουν πόσα ζωντανά κύτταρα περιέχει η δόση. Ένα καλό προϊόν γράφει τα CFU μέχρι το τέλος της διάρκειας ζωής του και όχι μόνο τη στιγμή της παραγωγής.
| Τι γράφει η ετικέτα | Τι σημαίνει | Τι να ελέγξεις |
|---|---|---|
| Γένος και είδος, π.χ. Bifidobacterium lactis | Η «οικογένεια» και το είδος του μικροοργανισμού | Αν αναφέρεται και το στέλεχος με γράμματα ή αριθμούς |
| Στέλεχος, π.χ. GG ή BB-12 | Η συγκεκριμένη «ταυτότητα» που μελετήθηκε | Αν το στέλεχος έχει δημοσιευμένες μελέτες |
| CFU ανά δόση | Πόσα ζωντανά κύτταρα περιέχει κάθε δόση | Αν ο αριθμός ισχύει έως την ημερομηνία λήξης |
| Οδηγίες φύλαξης | Ψυγείο ή θερμοκρασία δωματίου | Αν μπορείς να τηρήσεις τις συνθήκες στο σπίτι |
Ποια ελληνικά τρόφιμα περιέχουν ζωντανές καλλιέργειες;
Η ελληνική κουζίνα έχει πολλά τρόφιμα που φτιάχνονται με ζύμωση. Δεν περιέχουν όμως όλα ζωντανά βακτήρια τη στιγμή που τα τρως, γιατί το μαγείρεμα, η παστερίωση και το ξίδι τα καταστρέφουν.
| Τρόφιμο | Ζωντανές καλλιέργειες; | Τι να προσέξεις |
|---|---|---|
| Γιαούρτι, και στραγγιστό | Ναι, αν δεν έχει θερμανθεί μετά τη ζύμωση | Ψάξε στην ετικέτα την ένδειξη για ζωντανές καλλιέργειες. |
| Κεφίρ | Ναι, με μεγαλύτερη ποικιλία βακτηρίων και ζυμών | Το φρέσκο κεφίρ του ψυγείου έχει ζωντανούς μικροοργανισμούς. |
| Τραχανάς | Συνήθως όχι, γιατί μαγειρεύεται | Είναι θρεπτικό φαγητό με ζύμωση, αλλά το βράσιμο σκοτώνει τα βακτήρια. |
| Λάχανο τουρσί σε άλμη | Ναι, αν δεν έχει παστεριωθεί | Τα τουρσιά με ξίδι δεν έχουν ζωντανές καλλιέργειες. |
| Ελιές φυσικής ζύμωσης | Σε μικρό βαθμό | Έχουν πολύ αλάτι, οπότε τις τρως με μέτρο. |
Η απλούστερη καθημερινή επιλογή είναι ένα κεσεδάκι γιαούρτι ή ένα ποτήρι κεφίρ, μαζί με αρκετά λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης. Οι φυτικές ίνες αυτών των τροφών λειτουργούν ως τροφή για τα βακτήρια του εντέρου. Τη διαφορά ανάμεσα σε πρεβιοτικά και προβιοτικά την εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο πρεβιοτικά και προβιοτικά.
Γιατί στην ΕΕ δεν γράφεται κανένα όφελος για τα προβιοτικά;
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ένα τρόφιμο μπορεί να αναφέρει όφελος για την υγεία μόνο αν ο ισχυρισμός έχει εγκριθεί και περιλαμβάνεται στο Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η EFSA έχει αξιολογήσει πολλές αιτήσεις για συγκεκριμένα βακτήρια, αλλά μέχρι σήμερα κανένας ισχυρισμός για προβιοτικά δεν έχει εγκριθεί. Ο μόνος σχετικός εγκεκριμένος ισχυρισμός αφορά τις ζωντανές καλλιέργειες του γιαουρτιού και τη βελτίωση της πέψης της λακτόζης σε άτομα με δυσκολία στη λακτόζη.
Για αυτό θα δεις πολλά προϊόντα να γράφουν «βακτηριακές καλλιέργειες» αντί για υποσχέσεις. Αν ένα συμπλήρωμα υπόσχεται ότι λύνει προβλήματα του εντέρου ή ότι δυναμώνει την άμυνα του οργανισμού επειδή περιέχει προβιοτικά, αυτό δεν συμφωνεί με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Χρειάζεσαι συμπλήρωμα προβιοτικών;
Οι περισσότεροι υγιείς ενήλικες δεν χρειάζονται απαραίτητα συμπλήρωμα, αν τρώνε ποικίλα και καταναλώνουν τακτικά γιαούρτι ή κεφίρ. Κάποιοι προτιμούν μια κάψουλα, επειδή δεν τρώνε γαλακτοκομικά ή επειδή θέλουν μια σταθερή καθημερινή συνήθεια. Αν διαλέξεις συμπλήρωμα, κοίτα πρώτα τα στελέχη, τα CFU και τον τρόπο φύλαξης.
Στη σειρά της LR υπάρχουν οι κάψουλες Pro 12+ με βακτηριακές καλλιέργειες. Τα στελέχη και η ποσότητα ανά κάψουλα αναφέρονται στην ετικέτα και στη σελίδα του προϊόντος, και αυτά είναι τα στοιχεία που αξίζει να συγκρίνεις. Θα βρεις επίσης όλα τα συμπληρώματα διατροφής της LR σε μία σελίδα.
Αν θέλεις να δεις το προϊόν, εδώ είναι η κάρτα του:
Πότε πρέπει να μιλήσεις με γιατρό;
Τα προβιοτικά θεωρούνται γενικά ασφαλή για υγιείς ενήλικες, αλλά δεν είναι κατάλληλα για όλους χωρίς ιατρική γνώμη. Ρώτα τον γιατρό σου πριν πάρεις προβιοτικά αν έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, για παράδειγμα λόγω χημειοθεραπείας ή μεταμόσχευσης, αν νοσηλεύεσαι ή αν έχεις κεντρικό φλεβικό καθετήρα. Για βρέφη και ιδιαίτερα για πρόωρα μωρά, η απόφαση ανήκει στον παιδίατρο. Επισκέψου γιατρό χωρίς καθυστέρηση αν έχεις αίμα στα κόπρανα, απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση, διάρροια που κρατά πάνω από δύο μέρες με πυρετό ή αλλαγή στη λειτουργία του εντέρου που διαρκεί εβδομάδες.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι τα προβιοτικά το ίδιο με τα πρεβιοτικά;
Όχι. Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, ενώ τα πρεβιοτικά είναι ουσίες, κυρίως φυτικές ίνες, που τρέφουν τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου.
Πότε της ημέρας παίρνουμε προβιοτικά;
Ακολούθησε τις οδηγίες της ετικέτας. Πολλά προϊόντα προτείνουν λήψη με ή λίγο πριν από το φαγητό, ενώ το πιο σημαντικό είναι η τακτική καθημερινή λήψη.
Μπορώ να πάρω προβιοτικά μαζί με αντιβίωση;
Ρώτα τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό που σου έδωσε την αντιβίωση. Συνήθως προτείνεται να υπάρχει απόσταση μερικών ωρών ανάμεσα στο αντιβιοτικό και στο προβιοτικό.
Χρειάζονται ψυγείο τα προβιοτικά;
Εξαρτάται από το προϊόν. Κάποια στελέχη αντέχουν σε θερμοκρασία δωματίου, ενώ άλλα πρέπει να μένουν στο ψυγείο, και αυτό το γράφει πάντα η συσκευασία.
Μπορούν να πάρουν προβιοτικά τα παιδιά;
Υπάρχουν προϊόντα σχεδιασμένα για παιδιά, αλλά η επιλογή γίνεται καλύτερα με τον παιδίατρο. Περισσότερα θα βρεις στο άρθρο για τα προβιοτικά για παιδιά.
Πηγές
- FAO: Probiotics, ασφάλεια και ποιότητα τροφίμων
- Hill και συν. (2014), ISAPP: Expert consensus document για τον ορισμό των προβιοτικών
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Μητρώο ισχυρισμών διατροφής και υγείας της ΕΕ
Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.