Πρωτόγαλα (colostrum): τι είναι και τι λένε οι έρευνες

Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Οι σύνδεσμοι οδηγούν στις σελίδες προϊόντων μας, ενώ η παραγγελία γίνεται στο επίσημο κατάστημα της LR.

Πρωτόγαλα, ή colostrum, λέγεται το πρώτο γάλα που παράγουν τα θηλαστικά τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννα, πριν από το κανονικό γάλα. Στα συμπληρώματα διατροφής χρησιμοποιείται σχεδόν πάντα αγελαδινό πρωτόγαλα, που περιέχει περισσότερες ανοσοσφαιρίνες, αυξητικούς παράγοντες και άλλες βιοδραστικές ουσίες από το γάλα που πίνουμε. Οι ερευνητές το έχουν μελετήσει σε διάφορους τομείς, όμως στην ΕΕ δεν υπάρχει κανένας εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το πρωτόγαλα.

Στο άρθρο θα δεις από τι αποτελείται το πρωτόγαλα, πώς γίνεται από φρέσκο γάλα κάψουλα ή υγρό, τι έχουν εξετάσει οι μελέτες, γιατί δεν επιτρέπεται να γράφει κανείς ότι «ενισχύει» κάτι, και ποιοι πρέπει να το αποφεύγουν.

Τι είναι το πρωτόγαλα;

Τις πρώτες δύο έως τρεις ημέρες μετά τη γέννα, οι μαστικοί αδένες παράγουν ένα παχύρρευστο, κιτρινωπό υγρό, διαφορετικό από το γάλα που ακολουθεί. Αυτό είναι το πρωτόγαλα, που στην ελληνική ιατρική ορολογία λέγεται και κολόστρο. Για το νεογέννητο είναι η πρώτη τροφή, που του δίνει θρεπτικά συστατικά και αντισώματα από τη μητέρα, σε μια περίοδο που το δικό του ανοσοποιητικό σύστημα μόλις αρχίζει να λειτουργεί.

Το ανθρώπινο πρωτόγαλα έχει σημασία για το βρέφος. Το αγελαδινό πρωτόγαλα των συμπληρωμάτων είναι κάτι άλλο, γιατί κάθε είδος παράγει πρωτόγαλα προσαρμοσμένο στα δικά του νεογνά. Όταν λοιπόν μιλάμε για συμπλήρωμα πρωτόγαλα, μιλάμε για ένα γαλακτοκομικό προϊόν με ιδιαίτερη σύσταση και όχι για κάτι ισοδύναμο με τον θηλασμό.

Από τι αποτελείται το αγελαδινό πρωτόγαλα;

Σύμφωνα με ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2003 στο Alternative Medicine Review, το αγελαδινό πρωτόγαλα περιέχει υψηλότερα επίπεδα ανοσοσφαιρινών, αυξητικών παραγόντων, κυτοκινών και νουκλεοσιδίων από το κανονικό γάλα, καθώς και ολιγοσακχαρίτες και άλλες ουσίες που ρυθμίζουν την ανοσολογική απόκριση. Οι ανοσοσφαιρίνες, κυρίως η IgG, είναι αντισώματα, δηλαδή πρωτεΐνες που αναγνωρίζουν μικρόβια. Το πρωτόγαλα περιέχει επίσης λακτοφερίνη, μια πρωτεΐνη που δεσμεύει τον σίδηρο, καθώς και τις συνηθισμένες πρωτεΐνες, το λίπος, τη λακτόζη, τις βιταμίνες και τα μέταλλα του γάλακτος.

Η σύσταση αλλάζει γρήγορα. Το πρωτόγαλα της πρώτης άμελξης είναι το πιο πυκνό, και μέσα σε λίγες ημέρες η ποσότητα των ανοσοσφαιρινών πέφτει και το υγρό γίνεται σταδιακά κανονικό γάλα. Γι’ αυτό η ποιότητα ενός συμπληρώματος εξαρτάται πολύ από το πότε συλλέχθηκε το πρωτόγαλα και πώς επεξεργάστηκε.

Πώς γίνεται το πρωτόγαλα συμπλήρωμα;

Η επεξεργασία έχει συνήθως τέσσερα βήματα. Το πρωτόγαλα συλλέγεται από αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, αφού καλυφθούν οι ανάγκες του μοσχαριού, και ψύχεται αμέσως. Στη συνέχεια παστεριώνεται σε σχετικά ήπια θερμοκρασία, ώστε να είναι ασφαλές χωρίς να καταστρέφονται όλες οι ευαίσθητες πρωτεΐνες. Συχνά αφαιρείται το λίπος, και σε ορισμένα προϊόντα και η καζεΐνη, η κύρια πρωτεΐνη του τυριού. Τέλος, το πρωτόγαλα είτε ξηραίνεται και γίνεται σκόνη για κάψουλες είτε συσκευάζεται ως υγρό.

Στη σειρά συμπληρωμάτων της LR υπάρχουν και οι δύο μορφές. Ο πίνακας συγκεντρώνει τα βασικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του παρασκευαστή.

Χαρακτηριστικό	Colostrum Κάψουλες	Colostrum Liquid
Μορφή	Κάψουλες με σκόνη πρωτόγαλα	Υγρό σε φιάλη
Ημερήσια δόση	2 κάψουλες	8 ml
Πρωτόγαλα ανά δόση	800 mg σκόνη αγελαδινού πρωτόγαλα	Αγελαδινό πρωτόγαλα χωρίς λίπος και καζεΐνη
Πρωτεΐνη ανά δόση	Περίπου 0,7 g	Λιγότερο από 0,5 g
Πρακτικό σημείο	Εύκολη στα ταξίδια και στη δουλειά	Μετά το άνοιγμα φυλάσσεται στο ψυγείο και καταναλώνεται μέσα σε 16 ημέρες

Η ποσότητα πρωτεΐνης ανά δόση είναι μικρή, οπότε κανένα από τα δύο προϊόντα δεν έχει νόημα ως πηγή πρωτεΐνης. Αν σε ενδιαφέρει το πρωτόγαλα για άλλους λόγους και θέλεις να δεις τη σύνθεση αναλυτικά, θα τη βρεις στη σελίδα των κάψουλες Colostrum και του υγρού Colostrum Liquid.

Τι λένε οι έρευνες για το πρωτόγαλα;

Η ανασκόπηση του 2003 συγκέντρωσε μελέτες σε διάφορους τομείς, όπως η σύσταση σώματος και η αθλητική απόδοση, οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις σε ειδικές ομάδες ασθενών και η απόκριση του οργανισμού μετά από χειρουργείο. Οι συγγραφείς μιλούν για ενδείξεις, αλλά οι περισσότερες μελέτες ήταν μικρές, με λίγους συμμετέχοντες και διαφορετικά προϊόντα, κάτι που δυσκολεύει τις συγκρίσεις.

Ένας ξεχωριστός τομέας αφορά το λεγόμενο υπερανοσοποιημένο πρωτόγαλα, που προέρχεται από αγελάδες εμβολιασμένες κατά συγκεκριμένων μικροβίων και μελετάται σε κλινικό περιβάλλον. Αυτό δεν είναι το ίδιο με το πρωτόγαλα των συμπληρωμάτων που αγοράζεις, και τα αποτελέσματά του δεν μεταφέρονται σε αυτά. Συνολικά, η έρευνα για το πρωτόγαλα είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν επιτρέπει να πει κανείς τι θα κάνει ένα συμπλήρωμα σε έναν υγιή ενήλικα.

Γιατί δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το πρωτόγαλα;

Στην ΕΕ ένας ισχυρισμός υγείας, δηλαδή μια φράση που συνδέει ένα τρόφιμο με μια λειτουργία του οργανισμού, επιτρέπεται μόνο αν έχει αξιολογηθεί από την EFSA και έχει εγκριθεί. Για το πρωτόγαλα και τα συστατικά του υποβλήθηκαν ισχυρισμοί, μεταξύ άλλων για το ανοσοποιητικό σύστημα, και δεν εγκρίθηκαν, επειδή τα στοιχεία δεν τεκμηρίωσαν σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Ο κατάλογος των εγκεκριμένων ισχυρισμών βρίσκεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 432/2012 και στο Ενωσιακό Μητρώο.

Αυτό σημαίνει ότι ένα συμπλήρωμα πρωτόγαλα δεν επιτρέπεται να υπόσχεται ότι «θωρακίζει» ή «ενισχύει» την άμυνα του οργανισμού. Αν θέλεις να καταλάβεις τι πραγματικά χρειάζεται το ανοσοποιητικό σύστημα από τη διατροφή, διάβασε το άρθρο βιταμίνες για το ανοσοποιητικό: ποιες έχουν σημασία, και για τα βασικά της λειτουργίας του το ανοσοποιητικό σύστημα: πώς λειτουργεί απλά.

Τα δύο προϊόντα πρωτόγαλα στη σελίδα μας:

Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν το πρωτόγαλα;

Το αγελαδινό πρωτόγαλα είναι γαλακτοκομικό προϊόν, άρα όποιος έχει αλλεργία στην πρωτεΐνη του γάλακτος δεν πρέπει να το παίρνει. Μπορεί επίσης να περιέχει λακτόζη, οπότε όσοι έχουν δυσανεξία στη λακτόζη ελέγχουν την ετικέτα. Οι vegan το αποκλείουν, αφού είναι ζωικό προϊόν. Για τις έγκυες, τις θηλάζουσες και τα παιδιά τα δεδομένα είναι λίγα, γι’ αυτό η χρήση συζητιέται πρώτα με τον γιατρό.

Πότε να μιλήσεις με γιατρό;

Ζήτησε άμεσα ιατρική βοήθεια αν μετά από ένα προϊόν πρωτόγαλα εμφανίσεις εξάνθημα, πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα χείλη ή δυσκολία στην αναπνοή. Μίλησε με τον γιατρό σου αν έχεις χρόνια νόσο ή ανοσοκαταστολή, αν παίρνεις φάρμακα ή αν σκέφτεσαι το πρωτόγαλα επειδή αρρωσταίνεις συχνά. Οι συχνές λοιμώξεις, ο πυρετός που επιμένει και η ανεξήγητη κόπωση χρειάζονται ιατρική εκτίμηση και όχι συμπληρώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι το πρωτόγαλα το ίδιο με το γάλα;

Όχι. Είναι το πρώτο γάλα μετά τη γέννα, πιο πυκνό και με διαφορετική σύσταση. Μέσα σε λίγες ημέρες μετατρέπεται σταδιακά σε κανονικό γάλα.

Πότε παίρνεται το πρωτόγαλα μέσα στη μέρα;

Ακολούθησε τις οδηγίες της συσκευασίας. Πολλοί το παίρνουν το πρωί, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι μία ώρα είναι καλύτερη από άλλη.

Περιέχει λακτόζη;

Το αγελαδινό πρωτόγαλα μπορεί να περιέχει λακτόζη, όπως όλα τα γαλακτοκομικά. Η ακριβής σύνθεση αναγράφεται στην ετικέτα κάθε προϊόντος.

Μπορώ να το πάρω μαζί με άλλα συμπληρώματα;

Συνήθως ναι, αλλά αν παίρνεις φάρμακα ή πολλά συμπληρώματα μαζί, ρώτα τον φαρμακοποιό σου. Η επιλογή καλό είναι να ξεκινά από το τι λείπει πραγματικά από τη διατροφή σου.

Πηγές

• Bovine colostrums: a review of clinical uses, Alternative Medicine Review 2003 (PubMed)
• EFSA: Health claims
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: EU Register of nutrition and health claims
• EUR-Lex: Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012, εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας (ενοποιημένο κείμενο)

Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.