Ανοσοποιητικό σύστημα: πώς λειτουργεί απλά

Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Οι σύνδεσμοι οδηγούν στις σελίδες προϊόντων μας και η παραγγελία γίνεται στο επίσημο κατάστημα της LR.

Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι το δίκτυο κυττάρων, οργάνων και ουσιών που προστατεύει τον οργανισμό από μικρόβια, βλαβερές ουσίες και επικίνδυνες αλλαγές στα ίδια μας τα κύτταρα. Λειτουργεί σε δύο επίπεδα: μια γρήγορη, γενική άμυνα που υπάρχει από τη γέννηση και μια πιο αργή, εξειδικευμένη άμυνα που μαθαίνει και θυμάται. Δεν είναι ένας μυς που «φουσκώνει» με ένα προϊόν, αλλά ένα σύστημα που χρειάζεται ισορροπία.

Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε με απλά λόγια πώς δουλεύουν τα δύο σκέλη της άμυνας, τι ρόλο παίζουν τα εμβόλια, ποιες συνήθειες έχουν πραγματική σημασία και ποια θρεπτικά συστατικά έχουν εγκεκριμένο ρόλο σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Τι κάνει το ανοσοποιητικό σύστημα;

Σύμφωνα με το InformedHealth του γερμανικού ινστιτούτου IQWiG, το ανοσοποιητικό σύστημα έχει τρεις βασικές δουλειές. Αμύνεται απέναντι σε μικρόβια που μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια, όπως βακτήρια, ιούς και μύκητες. Εξουδετερώνει βλαβερές ουσίες από το περιβάλλον. Και αναγνωρίζει επικίνδυνες αλλαγές στα κύτταρα του ίδιου του σώματος.

Το σύστημα ενεργοποιείται όταν συναντά μόρια που δεν αναγνωρίζει ως «δικά του», για παράδειγμα πρωτεΐνες στην επιφάνεια ενός ιού. Μερικές φορές κάνει λάθος και επιτίθεται σε υγιή κύτταρα του οργανισμού· αυτό ονομάζεται αυτοάνοση αντίδραση. Το παράδειγμα δείχνει γιατί ο στόχος δεν είναι ένα ανοσοποιητικό «όσο πιο δυνατό γίνεται», αλλά ένα ανοσοποιητικό που λειτουργεί φυσιολογικά και με ισορροπία.

Ποια η διαφορά ανάμεσα στην έμφυτη και στην επίκτητη ανοσία;

Η έμφυτη ανοσία είναι η πρώτη γραμμή άμυνας. Αντιδρά γρήγορα και με τον ίδιο τρόπο σε κάθε εισβολέα. Περιλαμβάνει το δέρμα και τους βλεννογόνους, τη φλεγμονή, τα φαγοκύτταρα που «καταπίνουν» τα μικρόβια και τα κύτταρα φυσικοί φονείς. Η επίκτητη ανοσία αναλαμβάνει όταν η πρώτη γραμμή δεν αρκεί. Στοχεύει ακριβώς το μικρόβιο που προκαλεί τη λοίμωξη, με τα Τ-λεμφοκύτταρα, τα Β-λεμφοκύτταρα και τα αντισώματα.

Χαρακτηριστικό	Έμφυτη ανοσία	Επίκτητη ανοσία
Πότε δρα	Αμέσως	Μετά από μερικές μέρες, την πρώτη φορά
Πόσο στοχευμένη είναι	Γενική, ίδια για όλα τα μικρόβια	Εξειδικευμένη για κάθε μικρόβιο
Βασικά «εργαλεία»	Δέρμα, βλεννογόνοι, φλεγμονή, φαγοκύτταρα, φυσικοί φονείς	Τ-λεμφοκύτταρα, Β-λεμφοκύτταρα, αντισώματα
Μνήμη	Όχι	Ναι, αντιδρά γρηγορότερα την επόμενη φορά
Παράδειγμα	Κοκκίνισμα και πρήξιμο γύρω από μια γρατζουνιά	Αντισώματα μετά από ανεμοβλογιά ή εμβόλιο

Τα δύο σκέλη δεν δουλεύουν χωριστά. Το InformedHealth εξηγεί ότι τα αντισώματα της επίκτητης ανοσίας βοηθούν και την έμφυτη να κάνει τη δουλειά της. Χάρη στη μνήμη της επίκτητης ανοσίας, ορισμένες ασθένειες τις περνάμε συνήθως μόνο μία φορά, ενώ μια δεύτερη λοίμωξη είναι συχνά πιο ήπια ή περνά απαρατήρητη.

Πώς βοηθούν τα εμβόλια το ανοσοποιητικό σύστημα;

Τα εμβόλια «εκπαιδεύουν» την επίκτητη ανοσία χωρίς να χρειαστεί να περάσεις πρώτα την αρρώστια. Ο οργανισμός συναντά ένα ακίνδυνο τμήμα ή μια αδρανοποιημένη μορφή του μικροβίου, φτιάχνει αντισώματα και κύτταρα μνήμης και είναι έτοιμος να αντιδράσει γρήγορα όταν συναντήσει το πραγματικό μικρόβιο.

Στην Ελλάδα, η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας για τη γρίπη της περιόδου 2022–2023 συστήνει το αντιγριπικό εμβόλιο, μεταξύ άλλων, σε όλους τους ενήλικες από 60 ετών, σε παιδιά και ενήλικες με χρόνια νοσήματα, σε έγκυες και θηλάζουσες και στους επαγγελματίες υγείας. Σημειώνει επίσης ότι το εμβόλιο χρειάζεται περίπου δύο εβδομάδες για να δράσει και ότι ιδανικά ο εμβολιασμός ολοκληρώνεται έως τα μέσα ή τέλη Νοεμβρίου, πριν από την έξαρση της γρίπης, που στη χώρα μας ξεκινά συνήθως τον Ιανουάριο. Για τις οδηγίες της τρέχουσας περιόδου, ρώτησε τον γιατρό σου ή συμβουλέψου τον ΕΟΔΥ.

Ποιες συνήθειες έχουν πραγματική σημασία;

Δεν υπάρχει ένα τρόφιμο ή ένα προϊόν που να κάνει τη δουλειά του ανοσοποιητικού αντί για σένα. Οι συνήθειες που έχουν σημασία είναι απλές και γνωστές: επαρκής ύπνος, ποικίλη διατροφή με φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ψάρι, τακτική σωματική δραστηριότητα, αποφυγή του καπνίσματος, μέτρο στο αλκοόλ και τήρηση του προγράμματος εμβολιασμών. Το πλύσιμο των χεριών στην εποχή των ιώσεων και το να μένεις σπίτι όταν είσαι άρρωστος προστατεύουν και τους γύρω σου.

Η μεσογειακή διατροφή, με την ποικιλία λαχανικών, φρούτων και οσπρίων, καλύπτει τις ανάγκες σε βιταμίνες και ανόργανα στοιχεία για τους περισσότερους ανθρώπους. Τα συμπληρώματα έχουν θέση όταν η διατροφή δεν αρκεί, για παράδειγμα σε περιόδους με ακανόνιστα γεύματα ή όταν ο γιατρός διαπιστώσει έλλειψη.

Ποια θρεπτικά συστατικά έχουν εγκεκριμένο ρόλο για το ανοσοποιητικό;

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012 περιέχει τους μόνους ισχυρισμούς υγείας που επιτρέπεται να γράφονται στα τρόφιμα και στα συμπληρώματα. Για το ανοσοποιητικό σύστημα, η διατύπωση είναι πάντα ίδια: το θρεπτικό συστατικό συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό ισχύει για τη βιταμίνη C, τη βιταμίνη D, τη βιταμίνη A, τις βιταμίνες B6 και B12, το φολικό οξύ, τον ψευδάργυρο, το σελήνιο, τον σίδηρο και τον χαλκό. Προσοχή στη λέξη «φυσιολογική»: κανένα από αυτά δεν «ενισχύει» το ανοσοποιητικό πέρα από το φυσιολογικό.

Ένα παράδειγμα από τη LR είναι το πόσιμο gel Aloe Vera Immune Plus, που σύμφωνα με τον κατασκευαστή δίνει στην ημερήσια δόση των 90 ml 80 mg βιταμίνη C, 10 mg ψευδάργυρο και 45 µg σελήνιο. Έτσι, η βιταμίνη C συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, ο ψευδάργυρος συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και το σελήνιο συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Για την αλόη βέρα και το τζίντζερ που περιέχει δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός. Αναλυτικά για το προϊόν θα βρεις στο άρθρο μας βιταμίνη C με ψευδάργυρο: Immune Plus, και για τα επιμέρους θρεπτικά συστατικά στον οδηγό βιταμίνες για το ανοσοποιητικό.

Περισσότερα πόσιμα gel θα βρεις στην κατηγορία πόσιμα gel αλόης βέρα. Το προϊόν που αναφέραμε είναι το εξής:

Πότε πρέπει να μιλήσεις με γιατρό;

Ζήτησε ιατρική συμβουλή αν κολλάς ασυνήθιστα συχνά λοιμώξεις, για παράδειγμα πολλές πνευμονίες ή ιγμορίτιδες μέσα στον χρόνο, αν οι λοιμώξεις σου διαρκούν πολύ περισσότερο από ό,τι στους γύρω σου ή χρειάζονται επανειλημμένα αντιβιοτικά, αν χάνεις βάρος χωρίς λόγο ή έχεις πυρετό που επιμένει, ή αν παίρνεις φάρμακα που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό. Μίλησε επίσης με τον γιατρό σου πριν πάρεις συμπληρώματα αν είσαι έγκυος, θηλάζεις, έχεις χρόνιο νόσημα ή παίρνεις τακτικά φάρμακα.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να «δυναμώσω» το ανοσοποιητικό μου με συμπληρώματα;

Τα συμπληρώματα μπορούν να καλύψουν ένα κενό στη διατροφή, ώστε να έχει ο οργανισμός ό,τι χρειάζεται για τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού. Δεν το κάνουν όμως ισχυρότερο από το φυσιολογικό, και μεγάλες δόσεις δεν σημαίνουν καλύτερο αποτέλεσμα.

Γιατί αρρωσταίνουν τόσο συχνά τα μικρά παιδιά;

Η επίκτητη ανοσία των παιδιών συναντά πολλά μικρόβια για πρώτη φορά, ειδικά στον παιδικό σταθμό. Κάθε ίωση αφήνει μνήμη, και γι’ αυτό τα παιδιά αρρωσταίνουν συνήθως λιγότερο όσο μεγαλώνουν.

Επηρεάζει ο ύπνος το ανοσοποιητικό;

Ο ύπνος είναι μία από τις βασικές συνήθειες για τη συνολική υγεία, και πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι αρρωσταίνουν πιο εύκολα σε περιόδους με λίγο ύπνο και πολύ άγχος. Η σταθερή ώρα ύπνου είναι μια καλή αρχή.

Είναι ο πυρετός κακό σημάδι;

Ο πυρετός είναι συχνά μέρος της φυσιολογικής αντίδρασης του οργανισμού σε μια λοίμωξη. Αν είναι πολύ υψηλός, διαρκεί πολλές μέρες ή συνοδεύεται από δυσκολία στην αναπνοή, σύγχυση ή εξάνθημα, χρειάζεται άμεσα γιατρός.

Πηγές

• InformedHealth.org (IQWiG): How does the immune system work?
• InformedHealth.org (IQWiG): The innate and adaptive immune systems
• Υπουργείο Υγείας / ΕΟΔΥ: Εγκύκλιος για τον αντιγριπικό εμβολιασμό, περίοδος 2022–2023
• EUR-Lex: Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012, εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας (ενοποιημένο κείμενο)

Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.