Κρέμες ρετινόλης: τι είναι και πώς τις χρησιμοποιούμε

Η ρετινόλη είναι μια μορφή βιταμίνης A που χρησιμοποιείται στις κρέμες προσώπου, κυρίως στις κρέμες νύχτας, για την υφή του δέρματος και τις λεπτές γραμμές. Ξεκινάς με χαμηλή συγκέντρωση, δύο με τρία βράδια την εβδομάδα, βάζεις αντηλιακό κάθε πρωί και τη σταματάς στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό, εκτός αν ο γιατρός σου πει κάτι διαφορετικό.

Σε αυτόν τον οδηγό θα βρεις τη «σκάλα» των ρετινοειδών, τι ορίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση για τη ρετινόλη στα καλλυντικά, πώς ξεκινάς χωρίς να ερεθίσεις το δέρμα, ποιος πρέπει να την αποφύγει και ποιες είναι οι ηπιότερες εναλλακτικές, όπως η μπακουχιόλη και η νιασιναμίδη.

Τι είναι η ρετινόλη;

Η ρετινόλη είναι η μορφή της βιταμίνης A που χρησιμοποιείται πιο συχνά στα καλλυντικά. Όταν απλώνεται στο δέρμα, μετατρέπεται σταδιακά, μέσα στα κύτταρα, σε ρετινοϊκό οξύ, τη μορφή που δρα πραγματικά στο δέρμα. Επειδή αυτή η μετατροπή γίνεται σε δύο βήματα, η ρετινόλη είναι ηπιότερη από το ρετινοϊκό οξύ, αλλά και πιο αργή στα αποτελέσματά της.

Τα ρετινοειδή έχουν μελετηθεί περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα συστατικών για τη φροντίδα του ώριμου δέρματος. Η Mayo Clinic, για παράδειγμα, αναφέρει ότι η κρέμα τρετινοΐνης, ένα ρετινοειδές με συνταγή, δρα υποστηρίζοντας το κολλαγόνο, αλλά μπορεί να ερεθίσει το δέρμα. Οι κρέμες ρετινόλης χωρίς συνταγή είναι πολύ ηπιότερες, και τα αποτελέσματά τους εξαρτώνται από τη συγκέντρωση, τη σταθερότητα του προϊόντος και τη συνέπεια στη χρήση.

Ποια είναι η «σκάλα» των ρετινοειδών;

Τα ρετινοειδή διαφέρουν στο πόσα βήματα χρειάζονται για να γίνουν ρετινοϊκό οξύ. Όσο λιγότερα βήματα, τόσο πιο δραστικό και τόσο πιο ερεθιστικό είναι το συστατικό. Ο πίνακας τα κατατάσσει από το ηπιότερο προς το ισχυρότερο.

Ρετινοειδές	Πού το βρίσκεις	Ένταση	Για ποιον
Εστέρες ρετινόλης, όπως το retinyl palmitate	Καλλυντικά	Πολύ ήπια	Ευαίσθητο δέρμα, πρώτη γνωριμία
Ρετινόλη	Καλλυντικά	Μέτρια	Οι περισσότεροι ενήλικες που ξεκινούν
Ρετινάλη (retinaldehyde)	Καλλυντικά	Ισχυρότερη από τη ρετινόλη	Όσοι ανέχονται ήδη καλά τη ρετινόλη
Τρετινοΐνη και άλλα ρετινοειδή με συνταγή	Φαρμακείο, μόνο με συνταγή γιατρού	Ισχυρή	Μόνο με καθοδήγηση δερματολόγου

Τι ορίζει η ΕΕ για τη ρετινόλη στα καλλυντικά;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ρυθμίζει τα συστατικά των καλλυντικών με τον Κανονισμό 1223/2009. Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/996 της Επιτροπής, η ρετινόλη και οι εστέρες της προστέθηκαν στον κατάλογο των ουσιών με περιορισμούς. Τα όρια εκφράζονται σε ισοδύναμα ρετινόλης: έως 0,05% στις λοσιόν σώματος και έως 0,3% στα υπόλοιπα προϊόντα, όπως οι κρέμες προσώπου και χεριών. Ο λόγος είναι ότι η βιταμίνη A προσλαμβάνεται και από την τροφή και από τα συμπληρώματα, και η Επιτροπή ήθελε να περιορίσει τη συνολική έκθεση από όλες τις πηγές.

Για σένα, ως καταναλωτή, αυτό σημαίνει ότι μια κρέμα προσώπου που πωλείται νόμιμα στην ΕΕ δεν ξεπερνά το 0,3%. Οι κρέμες με «πολύ υψηλή» ρετινόλη που κυκλοφορούν σε άλλες αγορές δεν είναι απαραίτητα καλύτερες, και συχνά ερεθίζουν περισσότερο. Η τρετινοΐνη, από την άλλη, δεν επιτρέπεται στα καλλυντικά και είναι φάρμακο που δίνεται με συνταγή.

Πώς ξεκινάς μια κρέμα ρετινόλης χωρίς ερεθισμό;

Ο ερεθισμός είναι η πιο συνηθισμένη παρενέργεια των ρετινοειδών και εμφανίζεται κυρίως τις πρώτες εβδομάδες. Το δέρμα μπορεί να κοκκινίσει, να ξεφλουδίσει, να τσούζει ή να νιώθει σφιχτό. Μια προσεκτική αρχή κάνει τη διαφορά:

1. Ξεκίνα με χαμηλή συγκέντρωση και βάλε την κρέμα δύο με τρία βράδια την εβδομάδα, όχι κάθε μέρα.
2. Χρησιμοποίησε ποσότητα σαν μπιζέλι για όλο το πρόσωπο και απόφυγε τα βλέφαρα, τις γωνίες της μύτης και τα χείλη.
3. Άπλωσε την κρέμα σε στεγνό δέρμα, αφού περιμένεις λίγα λεπτά μετά τον καθαρισμό.
4. Αν το δέρμα σου είναι ευαίσθητο, βάλε πρώτα μια απλή ενυδατική και τη ρετινόλη από πάνω.
5. Αύξησε τη συχνότητα σταδιακά, μέσα σε μερικές εβδομάδες, μόνο αν το δέρμα δεν ερεθίζεται.

Μη συνδυάζεις την ίδια νύχτα τη ρετινόλη με όξινα απολεπιστικά, όπως το γλυκολικό ή το σαλικυλικό οξύ, και σταμάτησέ την μερικές μέρες πριν από αποτρίχωση με κερί στο πρόσωπο. Τα αποτελέσματα στην υφή του δέρματος χρειάζονται συνήθως αρκετούς μήνες τακτικής χρήσης.

Γιατί η ρετινόλη θέλει αντηλιακό;

Η ρετινόλη κάνει το δέρμα πιο ευαίσθητο στον ήλιο και η ίδια διασπάται με το φως, γι’ αυτό μπαίνει μόνο το βράδυ. Το πρωί το αντηλιακό είναι απαραίτητο, όχι προαιρετικό, γιατί η ηλιακή ακτινοβολία είναι ο κύριος εξωτερικός παράγοντας που γερνά το δέρμα. Αν βάζεις ρετινόλη το βράδυ και δεν προστατεύεσαι το πρωί, χάνεις το νόημα της ρουτίνας.

Το Skin Cancer Foundation προτείνει SPF 30 ή υψηλότερο για την καθημερινή ζωή και αντηλιακό ανθεκτικό στο νερό με SPF 50 ή υψηλότερο για πολλές ώρες έξω. Στην Ελλάδα, από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο, το SPF 50 είναι η ασφαλέστερη επιλογή για όσους χρησιμοποιούν ρετινόλη. Για τη σειρά των βημάτων πρωί και βράδυ διάβασε το άρθρο μας για την κρέμα ημέρας και την κρέμα νύχτας.

Ποιος πρέπει να αποφύγει τη ρετινόλη;

Η ρετινόλη δεν είναι για όλους. Στην εγκυμοσύνη, όταν προσπαθείς να μείνεις έγκυος και στον θηλασμό, τα ρετινοειδή αποφεύγονται. Η Mayo Clinic, στη σελίδα της για τις ραγάδες, σημειώνει ότι οι γυναίκες που είναι έγκυες ή θηλάζουν πρέπει να συζητήσουν εναλλακτικές με τον γιατρό τους, επειδή οι πιθανές παρενέργειες των κρεμών με ρετινοειδή μπορεί να επηρεάσουν το μωρό.

Προσοχή χρειάζεται επίσης όταν το δέρμα είναι πολύ ευαίσθητο, όταν έχεις ροδόχρου νόσο ή ατοπική δερματίτιδα και όταν παίρνεις φάρμακα με βιταμίνη A από το στόμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις μίλησε πρώτα με δερματολόγο. Οι έφηβοι με ακμή δεν πρέπει να αυτοσχεδιάζουν με κρέμες ρετινόλης, αλλά να δουν δερματολόγο, που μπορεί να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία.

Ποιες είναι οι ηπιότερες εναλλακτικές της ρετινόλης;

Η μπακουχιόλη είναι μια ουσία από το φυτό Psoralea corylifolia, που προτείνεται συχνά ως ήπια εναλλακτική της ρετινόλης. Δεν είναι ρετινοειδές και φαίνεται να ερεθίζει λιγότερο, η έρευνα όμως είναι ακόμη περιορισμένη και δεν αρκεί για να πούμε ότι κάνει το ίδιο με τη ρετινόλη. Αν είσαι έγκυος, ρώτησε τον γιατρό σου και για αυτήν.

Η νιασιναμίδη, μια μορφή της βιταμίνης B3, είναι πιο μελετημένη. Μια ανασκόπηση του 2021 στο περιοδικό Antioxidants αναφέρει ότι τα καλλυντικά τη χρησιμοποιούν συνήθως σε συγκέντρωση 4 έως 5%, ότι το δέρμα την ανέχεται καλά και ότι σε μικρές μελέτες 8 έως 12 εβδομάδων βελτίωσε την όψη των λεπτών γραμμών και την υφή. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι μελέτες είναι μικρές και συχνά αφορούν προϊόντα με πολλά συστατικά. Μια καλή κρέμα νύχτας χωρίς ρετινόλη, με ενυδατικά και θρεπτικά συστατικά, είναι επίσης μια σωστή επιλογή, και ιδέες θα βρεις στον οδηγό μας για την αναπλαστική κρέμα προσώπου και στη σειρά ZEITGARD περιποίηση προσώπου.

Πότε να δεις δερματολόγο;

Αν μετά από δύο με τρεις εβδομάδες το δέρμα σου παραμένει κόκκινο, καίει ή ξεφλουδίζει έντονα, σταμάτησε τη ρετινόλη και μίλησε με δερματολόγο. Το ίδιο ισχύει αν εμφανιστεί πρήξιμο, φουσκάλες ή εξάνθημα, ή αν θέλεις να χρησιμοποιήσεις ρετινοειδή για ακμή, πανάδες ή άλλο δερματικό πρόβλημα, γιατί αυτά θέλουν διάγνωση και θεραπεία από γιατρό.

Συχνές ερωτήσεις

Από ποια ηλικία μπορώ να χρησιμοποιώ ρετινόλη;

Δεν υπάρχει μία σωστή ηλικία. Πολλοί ξεκινούν μετά τα 25 με 30, όταν το ενδιαφέρον τους στρέφεται στις πρώτες γραμμές, πάντα μαζί με καθημερινό αντηλιακό.

Μπορώ να βάλω ρετινόλη γύρω από τα μάτια;

Το δέρμα γύρω από τα μάτια είναι πολύ λεπτό και ερεθίζεται εύκολα. Χρησιμοποίησε μόνο προϊόντα που είναι φτιαγμένα για την περιοχή των ματιών και απόφυγε τα βλέφαρα.

Είναι φυσιολογικό να ξεφλουδίζω τις πρώτες εβδομάδες;

Ένα ελαφρύ ξεφλούδισμα είναι συνηθισμένο στην αρχή. Αν είναι έντονο ή συνοδεύεται από κάψιμο, μείωσε τη συχνότητα ή σταμάτησε για λίγες μέρες.

Μπορώ να συνδυάσω ρετινόλη και βιταμίνη C;

Ναι, αλλά σε διαφορετικές ώρες. Η βιταμίνη C ταιριάζει στο πρωί, μαζί με το αντηλιακό, και η ρετινόλη στο βράδυ.

Πηγές

• Mayo Clinic, Stretch marks: diagnosis and treatment (ρετινοειδή, ερεθισμός, εγκυμοσύνη)
• Boo, Nicotinamide for skin aging and pigmentation, Antioxidants 2021
• Skin Cancer Foundation, Αντηλιακό και το δέρμα σας

Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη γνώμη γιατρού ή δερματολόγου.