Η πρόπολη είναι για τους περισσότερους ανθρώπους ασφαλής σε μικρές ποσότητες, όμως μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις, κυρίως σε όσους είναι ευαίσθητοι στα προϊόντα της μέλισσας ή έχουν άσθμα. Επίσημη δοσολογία για την πρόπολη δεν υπάρχει, γι’ αυτό ακολουθείς πάντα τις οδηγίες της συσκευασίας και, αν έχεις αμφιβολίες, ρωτάς τον φαρμακοποιό σου. Στα βάμματα σε σταγόνες χρειάζεται επιπλέον προσοχή, γιατί συνήθως περιέχουν αλκοόλ.
Παρακάτω θα βρεις ποιες είναι οι πιο συχνές ανεπιθύμητες αντιδράσεις, ποιοι πρέπει να αποφεύγουν την πρόπολη, τι διαφέρει ανάμεσα στις μορφές που κυκλοφορούν, πώς διαβάζεις τη δοσολογία στην ετικέτα και πότε πρέπει να ζητήσεις ιατρική βοήθεια.
Με λίγα λόγια
- Η πιο γνωστή παρενέργεια της πρόπολης είναι η αλλεργία, είτε στο δέρμα είτε στο στόμα.
- Όσοι έχουν αλλεργία στο μέλι, στη γύρη ή στα τσιμπήματα μέλισσας, καθώς και όσοι έχουν άσθμα, πρέπει να συμβουλευτούν γιατρό πριν από οποιοδήποτε προϊόν πρόπολης.
- Το βάμμα πρόπολης είναι συνήθως αλκοολούχο εκχύλισμα, κάτι που έχει σημασία για τα παιδιά, την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό και την οδήγηση.
- Δεν υπάρχει επίσημη ημερήσια δόση για την πρόπολη, και κάθε προϊόν έχει διαφορετική περιεκτικότητα, οπότε ισχύει η δόση της δικής του ετικέτας.
- Στην Ελλάδα τα συμπληρώματα διατροφής γνωστοποιούνται στον ΕΟΦ, αλλά η γνωστοποίηση δεν σημαίνει έγκριση αποτελεσματικότητας.
Ποιες είναι οι παρενέργειες της πρόπολης;
Η πρόπολη είναι ένα σύνθετο μείγμα από ρητίνες φυτών, κερί και αιθέρια έλαια, με εκατοντάδες διαφορετικές ενώσεις. Ορισμένες από αυτές είναι γνωστά αλλεργιογόνα, και οι δερματολόγοι συναντούν συχνά την πρόπολη στα τεστ επιθέματος για αλλεργία επαφής. Η πιο συνηθισμένη αντίδραση είναι η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, δηλαδή κοκκίνισμα, φαγούρα, πρήξιμο ή μικρές φουσκάλες στο σημείο όπου εφαρμόστηκε το προϊόν.
Όταν η πρόπολη χρησιμοποιείται στο στόμα, με σταγόνες, σπρέι ή παστίλιες, η αντίδραση μπορεί να εμφανιστεί στα χείλη, στη γλώσσα ή στον βλεννογόνο του στόματος, με κάψιμο, οίδημα ή μικρές πληγές. Σπανιότερα έχουν περιγραφεί γενικευμένες αλλεργικές αντιδράσεις με δύσπνοια. Επειδή η σύσταση της πρόπολης αλλάζει από περιοχή σε περιοχή, κάποιος μπορεί να ανεχτεί ένα προϊόν και να αντιδράσει σε ένα άλλο. Οι δερματολόγοι αναφέρουν επίσης διασταυρούμενες αντιδράσεις με άλλες ρητινώδεις ουσίες, όπως το βάλσαμο του Περού, που χρησιμοποιείται σε αρώματα και καλλυντικά.
Ποιοι πρέπει να αποφεύγουν την πρόπολη;
Η προσοχή αφορά κυρίως τις παρακάτω ομάδες:
- Όσοι έχουν αλλεργία στο μέλι, στη γύρη, στον βασιλικό πολτό ή στα τσιμπήματα μέλισσας έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αντιδράσουν και στην πρόπολη.
- Οι άνθρωποι με άσθμα ή με έντονες αλλεργίες γενικά καλό είναι να μιλήσουν πρώτα με τον γιατρό τους.
- Οι έγκυες και οι γυναίκες που θηλάζουν πρέπει να αποφεύγουν τα αλκοολούχα βάμματα και να ρωτούν τον γιατρό τους για κάθε άλλη μορφή, γιατί τα δεδομένα ασφάλειας είναι περιορισμένα.
- Οι γονείς δεν δίνουν σε μικρά παιδιά προϊόντα με αλκοόλ, και για κάθε άλλη μορφή συμβουλεύονται τον παιδίατρο.
- Όσοι παίρνουν φάρμακα, ιδίως αντιπηκτικά, ή πρόκειται να κάνουν επέμβαση ενημερώνουν τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό τους για κάθε συμπλήρωμα που χρησιμοποιούν.
Για το τι είναι η πρόπολη και τι έχουν εξετάσει οι μελέτες, έχουμε γράψει αναλυτικά στο άρθρο πρόπολη: τι είναι και τι λένε οι έρευνες.
Τι είναι το βάμμα πρόπολης και γιατί περιέχει αλκοόλ;
Βάμμα λέγεται ένα εκχύλισμα που παρασκευάζεται όταν ένα φυτικό ή φυσικό υλικό μένει για αρκετό διάστημα μέσα σε αλκοόλ. Η ακατέργαστη πρόπολη δεν διαλύεται στο νερό, ενώ πολλά από τα συστατικά της διαλύονται στην αιθυλική αλκοόλη. Γι’ αυτό τα κλασικά βάμματα και πολλές σταγόνες πρόπολης έχουν σημαντική περιεκτικότητα σε αλκοόλ, που αναγράφεται στη συσκευασία.
Η ποσότητα αλκοόλ σε λίγες σταγόνες είναι μικρή, αλλά δεν είναι αμελητέα για όλους. Έχει σημασία για τα παιδιά, για τις έγκυες και τις θηλάζουσες, για όσους έχουν σταματήσει το αλκοόλ για λόγους υγείας, και για όσους παίρνουν φάρμακα που δεν πρέπει να συνδυάζονται με αλκοόλ. Αν οδηγείς αμέσως μετά, να ξέρεις ότι το αλκοόλ από το βάμμα μένει για λίγο στο στόμα και μπορεί να επηρεάσει ένα αλκοτέστ που γίνεται εκείνη τη στιγμή. Υπάρχουν και σταγόνες χωρίς αλκοόλ, με βάση τη γλυκερίνη ή το νερό, που αναγράφουν σαφώς την ένδειξη «χωρίς αλκοόλ».
Ποιες μορφές πρόπολης κυκλοφορούν και τι προσέχεις στην καθεμία;
| Μορφή | Πώς χρησιμοποιείται | Τι προσέχεις |
|---|---|---|
| Βάμμα σε σταγόνες με αλκοόλ | Αραιωμένο σε νερό ή σε κουταλάκι μέλι | Την περιεκτικότητα σε αλκοόλ, τα παιδιά, την εγκυμοσύνη και την οδήγηση. |
| Σταγόνες χωρίς αλκοόλ | Όπως αναγράφεται στη συσκευασία | Την ένδειξη «χωρίς αλκοόλ» και την ηλικία για την οποία προορίζονται. |
| Σπρέι για τον λαιμό | Ψεκασμοί στη στοματική κοιλότητα | Το κάψιμο ή το πρήξιμο στο στόμα, που είναι λόγος να σταματήσεις. |
| Παστίλιες και καραμέλες | Αργό λιώσιμο στο στόμα | Τη ζάχαρη και τις αντιδράσεις στον βλεννογόνο του στόματος. |
| Κάψουλες | Με νερό, συνήθως μαζί με το φαγητό | Την ποσότητα εκχυλίσματος ανά κάψουλα και τα υπόλοιπα συστατικά. |
| Κρέμες και αλοιφές | Τοπικά στο δέρμα | Το τεστ σε μικρή περιοχή πριν από την πρώτη χρήση. |
Πόσες σταγόνες πρόπολης παίρνουμε;
Η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει μία σωστή δόση. Η πρόπολη δεν έχει συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη, όπως οι βιταμίνες, και κάθε παρασκευαστής χρησιμοποιεί διαφορετική ποσότητα πρόπολης σε διαφορετικό διαλύτη. Δέκα σταγόνες από ένα προϊόν μπορεί να περιέχουν πολύ περισσότερη ή πολύ λιγότερη πρόπολη από δέκα σταγόνες ενός άλλου. Για τον ίδιο λόγο οι δόσεις που κυκλοφορούν σε φόρουμ και συνταγές δεν έχουν νόημα αν δεν αφορούν το ίδιο προϊόν.
Στην πράξη ισχύουν τρεις απλοί κανόνες. Πρώτον, ακολουθείς τη δόση της ετικέτας και δεν την ξεπερνάς. Δεύτερον, την πρώτη φορά δοκιμάζεις μικρή ποσότητα και περιμένεις να δεις αν εμφανίζεται κάποια αντίδραση στο στόμα ή στο δέρμα. Τρίτον, για παιδιά, για τη διάρκεια χρήσης ή για συνδυασμό με φάρμακα ρωτάς τον φαρμακοποιό ή τον γιατρό σου. Αν δεν είσαι σίγουρη ή σίγουρος πώς να διαβάσεις μια ετικέτα συμπληρώματος, θα σε βοηθήσει ο οδηγός μας συμπληρώματα διατροφής: πώς να διαλέξεις σωστά.
Τι ισχύει για την πρόπολη στην Ελλάδα και την ΕΕ;
Τα προϊόντα πρόπολης για εσωτερική χρήση κυκλοφορούν συνήθως ως συμπληρώματα διατροφής. Στην Ελλάδα ένα συμπλήρωμα διατροφής γνωστοποιείται στον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) πριν κυκλοφορήσει. Η γνωστοποίηση αφορά τη σήμανση και τη σύσταση και δεν σημαίνει ότι ο ΕΟΦ έχει εξετάσει ή εγκρίνει την αποτελεσματικότητα του προϊόντος. Ένα συμπλήρωμα δεν είναι φάρμακο, και η ετικέτα του δεν επιτρέπεται να υπόσχεται θεραπεία ή πρόληψη ασθενειών.
Σε επίπεδο ΕΕ, οι ισχυρισμοί υγείας που επιτρέπεται να γράφει ένα τρόφιμο καταγράφονται στο Ενωσιακό Μητρώο Ισχυρισμών και στον Κανονισμό (ΕΕ) 432/2012. Για την πρόπολη δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας. Αν λοιπόν δεις ένα προϊόν πρόπολης που υπόσχεται να «θωρακίσει» τον οργανισμό ή να αντιμετωπίσει λοιμώξεις, να το αντιμετωπίσεις με επιφύλαξη.
Η πρόπολη χρησιμοποιείται και στα καλλυντικά, όπου ισχύουν διαφορετικοί κανόνες. Για τις κρέμες με πρόπολη και το πώς τις χρησιμοποιούμε σε ξηρά σημεία του δέρματος, διάβασε το άρθρο κρέμα με πρόπολη και αλόη.
Πότε να μιλήσεις με γιατρό;
Κάλεσε αμέσως το 166 ή πήγαινε στο πλησιέστερο νοσοκομείο αν μετά από πρόπολη εμφανίσεις πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στον λαιμό, δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση, ζάλη ή εκτεταμένο εξάνθημα. Επισκέψου γιατρό αν έχεις πληγές ή κάψιμο στο στόμα που δεν υποχωρούν λίγες ημέρες αφού σταματήσεις το προϊόν, ή επίμονο εξάνθημα στο δέρμα. Επίσης, ένας πονόλαιμος με υψηλό πυρετό, ένας βήχας που κρατά περισσότερο από τρεις εβδομάδες ή η δυσκολία στην αναπνοή χρειάζονται ιατρική εκτίμηση και όχι αυτοθεραπεία με προϊόντα της μέλισσας.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορούν τα παιδιά να πάρουν σταγόνες πρόπολης;
Τα αλκοολούχα βάμματα δεν είναι για παιδιά. Για προϊόντα χωρίς αλκοόλ, έλεγξε την ηλικία που αναγράφεται στη συσκευασία και ρώτα τον παιδίατρο, ιδίως αν το παιδί έχει αλλεργίες ή άσθμα.
Μπορώ να πάρω πρόπολη στην εγκυμοσύνη;
Τα δεδομένα ασφάλειας για την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό είναι περιορισμένα. Τα βάμματα με αλκοόλ πρέπει να αποφεύγονται, και για κάθε άλλη μορφή η απόφαση παίρνεται μαζί με τον γιατρό σου.
Πώς καταλαβαίνω αν είμαι αλλεργικός στην πρόπολη;
Συχνά το καταλαβαίνει κανείς από ένα κοκκίνισμα, μια φαγούρα ή ένα κάψιμο λίγες ώρες ή ημέρες μετά τη χρήση. Ο δερματολόγος ή ο αλλεργιολόγος μπορεί να το επιβεβαιώσει με τεστ επιθέματος.
Γιατί οι σταγόνες πρόπολης θολώνουν το νερό;
Οι ρητίνες της πρόπολης δεν διαλύονται στο νερό. Όταν το αλκοολούχο εκχύλισμα αραιώνεται, ένα μέρος τους βγαίνει από το διάλυμα και το νερό γίνεται θολό ή γαλακτερό.
Πόσο καιρό μπορώ να παίρνω πρόπολη;
Δεν υπάρχουν επίσημες οδηγίες για τη διάρκεια χρήσης. Ακολούθησε όσα αναγράφει η συσκευασία και συζήτησε με τον φαρμακοποιό σου αν σκέφτεσαι να την παίρνεις για μεγάλο διάστημα.
Πηγές
- ΕΟΦ: Νομοθεσία και κανόνες για τα συμπληρώματα διατροφής
- ΕΟΦ: Εγκύκλιος για την ηλεκτρονική υποβολή γνωστοποιήσεων συμπληρωμάτων διατροφής
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή: EU Register of nutrition and health claims
- EUR-Lex: Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012, εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας (ενοποιημένο κείμενο)
Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.