Τα προβιοτικά για παιδιά δεν είναι κάτι που χρειάζεται κάθε παιδί καθημερινά. Ένα υγιές παιδί με ποικίλη διατροφή, που τρώει γιαούρτι, φρούτα, λαχανικά και όσπρια, συνήθως παίρνει ό,τι χρειάζεται από το φαγητό του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα κατά τη διάρκεια ή μετά από αντιβίωση, ο παιδίατρος μπορεί να προτείνει ένα συγκεκριμένο προβιοτικό. Το σωστό πρώτο βήμα είναι πάντα η κουβέντα με τον παιδίατρο, όχι το ράφι του φαρμακείου.
Σε αυτό το άρθρο γράφω ως μητέρα και εκπαιδευτικός, όχι ως γιατρός. Θα βρεις τι είναι τα προβιοτικά, τι ξέρουμε για τη χρήση τους στα παιδιά, ποιες τροφές έχουν φυσικά καλλιέργειες, πώς διαβάζεις μια ετικέτα και ποια σημάδια δείχνουν ότι το παιδί πρέπει να το δει γιατρός χωρίς καθυστέρηση.
Με λίγα λόγια
- Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί που, σε επαρκή ποσότητα, μελετώνται για πιθανά οφέλη στην υγεία.
- Κάθε στέλεχος είναι διαφορετικό, γι’ αυτό το αποτέλεσμα μιας μελέτης δεν ισχύει αυτόματα για κάθε προϊόν.
- Πριν δώσεις προβιοτικό σε παιδί, και ειδικά σε βρέφος ή σε παιδί με χρόνιο πρόβλημα υγείας, ρώτα τον παιδίατρο.
- Στη διάρροια το πιο σημαντικό είναι η αναπλήρωση υγρών και αλάτων, όχι το προβιοτικό.
- Το γιαούρτι, το κεφίρ και άλλες ζυμωμένες τροφές είναι ένας απλός τρόπος να μπουν καλλιέργειες στη διατροφή του παιδιού.
Τι είναι τα προβιοτικά και τι κάνουν στο έντερο του παιδιού;
Προβιοτικά ονομάζουμε ζωντανούς μικροοργανισμούς, κυρίως βακτήρια και ορισμένους ζυμομύκητες, που όταν λαμβάνονται σε επαρκή ποσότητα μελετώνται για πιθανά οφέλη στην υγεία. Τα πιο γνωστά ανήκουν στα γένη Lactobacillus και Bifidobacterium, ενώ συχνά συναντάμε και τον ζυμομύκητα Saccharomyces boulardii.
Το έντερο κάθε ανθρώπου, και φυσικά κάθε παιδιού, φιλοξενεί τεράστιο αριθμό βακτηρίων. Όπως εξηγεί το InformedHealth του γερμανικού ινστιτούτου IQWiG, πολλά βακτήρια στο σώμα μας είναι χρήσιμα: τα γαλακτικά βακτήρια του εντέρου βοηθούν στην πέψη και άλλα βακτήρια συνεργάζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα. Μόνο ένα μικρό μέρος των βακτηρίων προκαλεί ασθένειες. Για τη γενική εικόνα, διάβασε το άρθρο μας προβιοτικά: τι είναι και πώς λειτουργούν.
Χρειάζεται το παιδί μου προβιοτικά;
Για τα περισσότερα υγιή παιδιά, η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει λόγος για καθημερινό συμπλήρωμα. Αυτό που χτίζει ένα ποικίλο μικροβίωμα είναι η ποικίλη διατροφή: φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και γαλακτοκομικά. Οι φυτικές ίνες είναι η «τροφή» των καλών βακτηρίων, και τη σχέση αυτή την εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο μας για τα πρεβιοτικά και τα προβιοτικά.
Υπάρχουν όμως καταστάσεις όπου ο παιδίατρος μπορεί να προτείνει ένα προβιοτικό, με συγκεκριμένο στέλεχος και συγκεκριμένη διάρκεια. Η πιο συχνή είναι η λήψη αντιβιοτικών. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή γίνεται με βάση την ηλικία, την κατάσταση της υγείας του παιδιού και τα δεδομένα για το συγκεκριμένο στέλεχος.
Τι ισχύει για τα προβιοτικά μετά από αντιβίωση;
Τα αντιβιοτικά σκοτώνουν βακτήρια ή εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό τους. Δεν ξεχωρίζουν όμως πάντα τα επιβλαβή από τα χρήσιμα, και έτσι μπορεί να διαταράξουν προσωρινά τη φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου. Το InformedHealth σημειώνει ότι αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους τα αντιβιοτικά μπορεί να προκαλέσουν διάρροια. Θυμίζει επίσης ότι τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς, οπότε δεν έχουν θέση στα συνηθισμένα κρυολογήματα.
Πολλοί παιδίατροι στην Ελλάδα συστήνουν προβιοτικό μαζί με την αντιβίωση. Αν το κάνει και ο δικός σου, ρώτα τον ποιο στέλεχος, σε τι δόση, πόσες ώρες μακριά από το αντιβιοτικό και για πόσες μέρες μετά το τέλος της θεραπείας. Μη σταματήσεις ποτέ την αντιβίωση νωρίτερα επειδή το παιδί έχει διάρροια, χωρίς να ρωτήσεις πρώτα τον γιατρό.
Βοηθούν τα προβιοτικά στη διάρροια των παιδιών;
Η διάρροια από ίωση είναι πολύ συχνή στα παιδιά, ειδικά όταν πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό ή σχολείο. Το InformedHealth αναφέρει ότι τα προβιοτικά προτείνονται μερικές φορές, αλλά σύμφωνα με τις μελέτες μάλλον δεν κάνουν τη διάρροια να υποχωρήσει γρηγορότερα. Αυτό που έχει πραγματικά σημασία, ιδίως στα μικρά παιδιά, είναι η αναπλήρωση των υγρών και των αλάτων που χάνονται. Τα σκευάσματα επανυδάτωσης από το φαρμακείο είναι η καλύτερη επιλογή, και ο φαρμακοποιός θα σου εξηγήσει πώς δίνονται ανάλογα με την ηλικία.
Στην πράξη, όταν το παιδί έχει διάρροια, δίνε συχνά μικρές ποσότητες υγρού, συνέχισε τον θηλασμό αν θηλάζει και πρόσφερε ελαφριά φαγητά όταν το ζητήσει, όπως ρύζι, μπανάνα ή φρυγανιά. Το προβιοτικό, αν το προτείνει ο παιδίατρος, είναι συμπληρωματικό και όχι το κύριο μέλημα.
Ποιες τροφές έχουν φυσικά προβιοτικές καλλιέργειες;
Η ελληνική κουζίνα έχει ήδη πολλές ζυμωμένες τροφές που μπορούν να μπουν εύκολα στο πιάτο του παιδιού. Ο πίνακας δίνει μερικές ιδέες ανάλογα με την ηλικία.
| Τροφή | Τι περιέχει | Από ποια ηλικία, ενδεικτικά | Ιδέα για το παιδί |
|---|---|---|---|
| Γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες | Γαλακτικά βακτήρια | Από την εισαγωγή στερεών, μετά από συζήτηση με τον παιδίατρο | Σκέτο γιαούρτι με λιωμένη μπανάνα ή μήλο |
| Κεφίρ | Βακτήρια και ζυμομύκητες | Νήπια και μεγαλύτερα παιδιά | Σε smoothie με φρούτα της εποχής |
| Ξινόγαλο ή αριάνι | Γαλακτικά βακτήρια | Νήπια και μεγαλύτερα παιδιά | Δροσιστικό ρόφημα το καλοκαίρι |
| Τυριά ωρίμανσης | Μικρές ποσότητες καλλιεργειών, ανάλογα με το τυρί | Παιδιά που τρώνε ήδη τυρί | Λίγη φέτα σε σαλάτα ή ομελέτα |
| Ξινολάχανο, τουρσί με φυσική ζύμωση | Γαλακτικά βακτήρια, αλλά και αλάτι | Μεγαλύτερα παιδιά, σε μικρή ποσότητα | Μια κουταλιά δίπλα στο φαγητό |
Το μέλι δεν δίνεται σε βρέφη κάτω του ενός έτους, οπότε μην το χρησιμοποιείς για να γλυκάνεις το γιαούρτι σε αυτή την ηλικία. Τα αλμυρά τουρσιά καλό είναι να δίνονται με μέτρο.
Πώς διαβάζω την ετικέτα ενός προβιοτικού για παιδιά;
Αν ο παιδίατρος προτείνει προβιοτικό, η ετικέτα σε βοηθά να ελέγξεις ότι παίρνεις αυτό που πρέπει. Κοίτα τα εξής:
- Το πλήρες όνομα του στελέχους, δηλαδή γένος, είδος και κωδικό στελέχους, γιατί τα δεδομένα αφορούν συγκεκριμένα στελέχη.
- Τον αριθμό των μικροοργανισμών ανά δόση, που συνήθως εκφράζεται σε CFU, και αν ο αριθμός αυτός ισχύει μέχρι την ημερομηνία λήξης.
- Την ηλικία για την οποία προορίζεται το προϊόν και τη μορφή του, για παράδειγμα σταγόνες για βρέφη ή φακελάκια για μεγαλύτερα παιδιά.
- Τις οδηγίες φύλαξης, γιατί ορισμένα προβιοτικά χρειάζονται ψυγείο.
- Τα αλλεργιογόνα, όπως πρωτεΐνες γάλακτος, αν το παιδί σου έχει αλλεργία.
Οφείλω να είμαι ειλικρινής: η LR δεν έχει προβιοτικό σχεδιασμένο ειδικά για παιδιά, γι’ αυτό σε αυτό το άρθρο δεν προτείνουμε κανένα προϊόν. Για τους ενήλικες, περισσότερα θα βρεις στο άρθρο μας προβιοτικά για το έντερο.
Πότε πρέπει το παιδί να το δει γιατρός;
Επικοινώνησε αμέσως με τον παιδίατρο ή πήγαινε σε εφημερεύον νοσοκομείο αν το παιδί έχει έντονη, υδαρή διάρροια ή συχνούς εμέτους, ειδικά αν είναι βρέφος ή νήπιο. Το InformedHealth αναφέρει ως λόγους για ιατρική εκτίμηση τη διάρροια που δεν βελτιώνεται μέσα σε 48 ώρες, τον υψηλό πυρετό, το αίμα στα κόπρανα, κόκκινο ή μαύρο, τη βλέννα και τον έντονο πόνο. Σημάδια αφυδάτωσης είναι τα βυθισμένα μάτια, τα στεγνά χείλη και η στεγνή γλώσσα, η σκούρα ή πολύ λιγότερη ούρηση, η έντονη δίψα, η γρήγορη αναπνοή και η ζάλη ή η υπνηλία. Στα βρέφη πρόσεξε επίσης αν βρέχουν πολύ λιγότερες πάνες από ό,τι συνήθως.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ να δώσω στο παιδί το προβιοτικό που παίρνω εγώ;
Καλύτερα όχι χωρίς να ρωτήσεις τον παιδίατρο. Τα προϊόντα για ενήλικες έχουν συχνά διαφορετικές δόσεις, στελέχη και μορφές από αυτά που ταιριάζουν σε ένα παιδί.
Είναι ασφαλή τα προβιοτικά για τα παιδιά;
Στα υγιή παιδιά θεωρούνται γενικά καλά ανεκτά, με πιθανές ήπιες ενοχλήσεις όπως φούσκωμα στην αρχή. Στα πρόωρα βρέφη και στα παιδιά με σοβαρά προβλήματα ανοσίας ή με κεντρικό καθετήρα χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, και εκεί αποφασίζει μόνο ο γιατρός.
Αρκεί ένα γιαούρτι την ημέρα;
Για ένα υγιές παιδί, ένα γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες μέσα σε μια ποικίλη διατροφή είναι μια πολύ καλή συνήθεια. Δεν είναι όμως ισοδύναμο με ένα συγκεκριμένο προβιοτικό στέλεχος που μπορεί να προτείνει ο γιατρός για έναν συγκεκριμένο λόγο.
Τα γιαουρτάκια με ζάχαρη μετράνε;
Έχουν κι αυτά καλλιέργειες, αλλά συχνά και αρκετή ζάχαρη. Είναι προτιμότερο να δίνεις σκέτο γιαούρτι και να το γλυκαίνεις με φρούτο.
Πηγές
Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα και δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη, ισορροπημένη διατροφή και έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή.