Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty. Οι σύνδεσμοι οδηγούν στις σελίδες προϊόντων μας, ενώ η παραγγελία γίνεται στο επίσημο κατάστημα της LR.
Η πρόπολη είναι μια ρητινώδης ουσία που φτιάχνουν οι μέλισσες από τις ρητίνες των φυτών, αναμεμειγμένες με κερί και σάλιο, για να σφραγίζουν και να προστατεύουν την κυψέλη. Οι ερευνητές την έχουν μελετήσει πολύ στο εργαστήριο, κυρίως για τα φλαβονοειδή και τα φαινολικά της συστατικά, όμως οι κλινικές μελέτες σε ανθρώπους είναι λίγες και μικρές, και στην ΕΕ δεν υπάρχει κανένας εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για την πρόπολη.
Παρακάτω θα δεις από τι αποτελείται η πρόπολη, γιατί η σύστασή της αλλάζει από τόπο σε τόπο, τι έχουν εξετάσει οι μελέτες, ποιοι πρέπει να την αποφεύγουν και πώς χρησιμοποιείται στα καλλυντικά.
Με λίγα λόγια
- Η πρόπολη είναι το «συγκολλητικό» υλικό της κυψέλης, που οι μέλισσες φτιάχνουν από ρητίνες φυτών και κερί.
- Σύμφωνα με κλασικές ανασκοπήσεις, αποτελείται περίπου κατά το ήμισυ από ρητίνες, κατά 30% από κερί και κατά 10% από αιθέρια έλαια.
- Η σύστασή της εξαρτάται από τα φυτά της περιοχής, οπότε η ελληνική πρόπολη διαφέρει από αυτή της Κεντρικής Ευρώπης ή της Βραζιλίας.
- Οι περισσότερες μελέτες είναι εργαστηριακές, και στην ΕΕ δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για την πρόπολη.
- Η πρόπολη μπορεί να προκαλέσει αλλεργία, ιδίως σε όσους είναι ευαίσθητοι στα προϊόντα της μέλισσας.
Τι είναι η πρόπολη;
Η πρόπολη, που οι μελισσοκόμοι συχνά λένε και «κόλλα της μέλισσας», είναι μια κολλώδης, ρητινώδης ουσία με χρώμα από κιτρινοπράσινο έως σκούρο καφέ. Οι μέλισσες συλλέγουν ρητίνες από τους οφθαλμούς και τον φλοιό των δέντρων, τις αναμειγνύουν με κερί και σάλιο και τη χρησιμοποιούν για να κλείνουν ρωγμές, να στενεύουν την είσοδο της κυψέλης και να καλύπτουν ό,τι δεν μπορούν να απομακρύνουν. Με το κρύο σκληραίνει και θρυμματίζεται, ενώ στη ζέστη μαλακώνει και κολλάει.
Η λέξη είναι ελληνική: «προ» και «πόλις», δηλαδή αυτό που βρίσκεται μπροστά από την πόλη των μελισσών. Στην Ελλάδα, όπου η μελισσοκομία είναι παραδοσιακή ασχολία σε πολλά νησιά και ορεινές περιοχές, οι μελισσοκόμοι συλλέγουν την πρόπολη ξύνοντας τα πλαίσια ή με ειδικά πλέγματα που τοποθετούν στην κυψέλη.
Από τι αποτελείται η πρόπολη;
Οι ανασκοπήσεις που αναφέρονται συχνότερα, όπως αυτή του Burdock στο Food and Chemical Toxicology το 1998, περιγράφουν μια ακατέργαστη πρόπολη που αποτελείται περίπου κατά 50% από ρητίνες και βάλσαμα, κατά 30% από κερί, κατά 10% από αιθέρια έλαια, κατά 5% από γύρη και κατά 5% από άλλες ουσίες. Στις ρητίνες βρίσκονται τα φλαβονοειδή, τα φαινολικά οξέα και οι εστέρες τους, δηλαδή οι ενώσεις που ενδιαφέρουν περισσότερο τους ερευνητές.
Η σύσταση όμως αλλάζει πολύ ανάλογα με τα φυτά της περιοχής. Η πρόπολη της Κεντρικής Ευρώπης προέρχεται κυρίως από λεύκες και είναι πλούσια σε φλαβονοειδή. Στη Μεσόγειο, και επομένως και στην Ελλάδα, οι μέλισσες συλλέγουν και από κωνοφόρα, όπως πεύκα και κυπαρίσσια, γι’ αυτό η μεσογειακή πρόπολη περιέχει συχνά άλλες ομάδες ενώσεων, όπως τα διτερπένια. Αυτό σημαίνει ότι δύο προϊόντα με την ένδειξη «πρόπολη» μπορεί να διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους.
Τι έχουν εξετάσει οι έρευνες για την πρόπολη;
Η πρόπολη είναι από τα προϊόντα της μέλισσας με τις περισσότερες δημοσιεύσεις. Το μεγαλύτερο μέρος τους αφορά όμως πειράματα σε κύτταρα ή σε ζώα, που δείχνουν τι μπορεί να κάνει μια ουσία σε ελεγχόμενες συνθήκες και όχι τι συμβαίνει όταν τη χρησιμοποιεί ένας άνθρωπος. Ο πίνακας συνοψίζει τα πεδία έρευνας και τι μπορούμε να πούμε σήμερα με ειλικρίνεια.
| Πεδίο έρευνας | Κυρίως τι είδους μελέτες | Τι μπορούμε να πούμε σήμερα |
|---|---|---|
| Αντιοξειδωτική δράση | Εργαστηριακές μετρήσεις | Τα φαινολικά συστατικά δείχνουν αντιοξειδωτική δράση στο εργαστήριο, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται αυτόματα σε όφελος για τον άνθρωπο. |
| Δράση σε μικρόβια | Πειράματα σε τρυβλία | Εκχυλίσματα πρόπολης αναστέλλουν την ανάπτυξη ορισμένων μικροβίων στο εργαστήριο, με μεγάλες διαφορές ανάλογα με την προέλευση. |
| Στοματική υγιεινή | Μικρές κλινικές μελέτες | Έχουν δοκιμαστεί στοματικά διαλύματα και οδοντόκρεμες, αλλά οι μελέτες είναι λίγες και ετερογενείς. |
| Φροντίδα του δέρματος | Μικρές κλινικές μελέτες, εργαστήριο | Η πρόπολη χρησιμοποιείται σε κρέμες, αλλά τα δεδομένα δεν επιτρέπουν γενικά συμπεράσματα. |
| Ανοσοποιητικό σύστημα | Εργαστήριο, ζώα, λίγες μελέτες σε ανθρώπους | Δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός στην ΕΕ, και τα στοιχεία δεν επαρκούν. |
Το βασικό πρόβλημα είναι η τυποποίηση. Επειδή η σύσταση της πρόπολης αλλάζει, είναι δύσκολο να συγκριθούν μελέτες που χρησιμοποίησαν διαφορετικά εκχυλίσματα. Γι’ αυτό οι ερευνητές ζητούν συχνά μεγαλύτερες, καλά σχεδιασμένες μελέτες με προσεκτικά χαρακτηρισμένα προϊόντα.
Γιατί δεν υπάρχει εγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για την πρόπολη;
Στην ΕΕ ένα τρόφιμο ή ένα συμπλήρωμα μπορεί να γράφει ότι κάνει κάτι για την υγεία μόνο αν ο ισχυρισμός έχει αξιολογηθεί από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και έχει εγκριθεί. Οι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί καταγράφονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 432/2012. Για την πρόπολη η EFSA αξιολόγησε ισχυρισμούς, μεταξύ άλλων για αντιοξειδωτική δράση και για το ανοσοποιητικό, και δεν τους ενέκρινε, επειδή δεν τεκμηριώθηκε σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Γι’ αυτό, όταν διαβάζεις υποσχέσεις για την πρόπολη σε ένα προϊόν διατροφής, να τις αντιμετωπίζεις με επιφύλαξη.
Το ίδιο ισχύει και για άλλα φυτικά συστατικά, όπως η αλόη βέρα. Αν σε ενδιαφέρει πώς διαβάζουμε την έρευνα για την αλόη, δες το άρθρο για τις ιδιότητες της αλόης βέρα.
Ποιοι πρέπει να προσέχουν με την πρόπολη;
Η πρόπολη είναι γνωστό αλλεργιογόνο επαφής, και οι δερματολόγοι τη συναντούν συχνά στα τεστ επιθέματος. Πριν χρησιμοποιήσεις οποιοδήποτε προϊόν με πρόπολη, σκέψου τα εξής:
- Αν έχεις αλλεργία στη γύρη, στο μέλι, στα τσιμπήματα μέλισσας ή σε άλλα προϊόντα της μέλισσας, απόφυγε την πρόπολη ή ρώτα πρώτα γιατρό.
- Αν έχεις άσθμα ή ατοπικό δέρμα, ο κίνδυνος αντίδρασης μπορεί να είναι μεγαλύτερος.
- Αν είσαι έγκυος ή θηλάζεις, μίλησε με τον γιατρό σου πριν από προϊόντα πρόπολης για εσωτερική χρήση, γιατί τα δεδομένα ασφάλειας είναι περιορισμένα.
- Αν παίρνεις φάρμακα, ιδίως αντιπηκτικά, ενημέρωσε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σου.
Για τα σκευάσματα σε σταγόνες και τις δόσεις έχουμε ξεχωριστό άρθρο, πρόπολη: παρενέργειες, σταγόνες και δοσολογία.
Πώς χρησιμοποιείται η πρόπολη στα καλλυντικά;
Στα καλλυντικά η πρόπολη προστίθεται σε κρέμες, βάλσαμα για τα χείλη, οδοντόκρεμες και σαπούνια, συνήθως για τον χαρακτήρα και την αίσθηση που δίνει στη φόρμουλα. Στη σειρά Aloe Via της LR υπάρχει η προστατευτική κρέμα αλόης βέρα με πρόπολη, μια πλούσια κρέμα για πρόσωπο και σώμα, που πολλοί κρατούν για τα ξηρά και ταλαιπωρημένα σημεία, όπως οι αγκώνες, τα χέρια μετά από δουλειές στον κήπο ή το δέρμα που τραβάει τον χειμώνα. Είναι καλλυντικό προϊόν περιποίησης και δεν προορίζεται για τραύματα ή δερματικές παθήσεις.
Πριν από την πρώτη χρήση, κάνε τεστ σε μικρή περιοχή στο εσωτερικό του αγκώνα και περίμενε 48 ώρες. Αν εμφανιστεί κοκκίνισμα ή φαγούρα, μην τη χρησιμοποιήσεις. Περισσότερες ιδέες για το πότε τη χρησιμοποιούμε θα βρεις στο άρθρο για την κρέμα με πρόπολη και αλόη, και όλη τη σειρά στην κατηγορία περιποίηση Aloe Via.
Η κρέμα στη σελίδα μας:
Πότε να μιλήσεις με γιατρό;
Ζήτησε αμέσως ιατρική βοήθεια αν μετά από επαφή ή λήψη πρόπολης εμφανίσεις πρήξιμο στα χείλη, στη γλώσσα ή στο πρόσωπο, δυσκολία στην αναπνοή ή εκτεταμένο εξάνθημα. Επισκέψου δερματολόγο αν έχεις επίμονο κοκκίνισμα, φαγούρα ή φουσκάλες μετά τη χρήση ενός καλλυντικού. Για πληγές που δεν κλείνουν, εγκαύματα ή δερματικές παθήσεις, απευθύνσου σε γιατρό και όχι σε προϊόντα μελισσοκομίας.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι η πρόπολη το ίδιο με το μέλι ή τον βασιλικό πολτό;
Όχι. Το μέλι είναι τροφή από νέκταρ, ο βασιλικός πολτός είναι έκκριμα των αδένων των εργατριών, ενώ η πρόπολη είναι υλικό κατασκευής από ρητίνες φυτών. Έχουν εντελώς διαφορετική σύσταση.
Είναι καλύτερη η ελληνική πρόπολη;
Η ελληνική πρόπολη έχει τον δικό της χαρακτήρα, λόγω της μεσογειακής χλωρίδας, αλλά δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι είναι «καλύτερη» από άλλες. Είναι απλώς διαφορετική.
Μπορεί να πάρει κανείς πρόπολη καθημερινά;
Δεν υπάρχει επίσημη σύσταση για ημερήσια λήψη. Αν σκέφτεσαι ένα τέτοιο προϊόν, ακολούθησε τις οδηγίες της συσκευασίας και ρώτα τον φαρμακοποιό σου, ιδίως αν έχεις αλλεργίες ή παίρνεις φάρμακα.
Γιατί η πρόπολη λερώνει και κολλάει;
Επειδή περιέχει ρητίνες και κερί. Για τον ίδιο λόγο τα βάμματα πρόπολης αφήνουν καφετί λεκέδες στο δέρμα και στα ρούχα.
Ταιριάζει η κρέμα με πρόπολη και στο πρόσωπο;
Ναι, η κρέμα προορίζεται για πρόσωπο και σώμα. Επειδή είναι πλούσια, πολλοί την προτιμούν τα βράδια ή στα πιο ξηρά σημεία.
Πηγές
Το άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Είμαστε ανεξάρτητοι συνεργάτες της LR Health & Beauty και όχι εκπρόσωποι της εταιρείας.